Gerçekçi takvim

Hayali programlar neden kısa sürede çöker?

Büyük heveslerle hazırlanan çalışma programlarının çoğu kısa sürede bırakılır. Bunun sebebi çoğu zaman öğrencilerin iradesizliği değil, programların gerçek dışı ve hayali tasarlanmış olmasıdır.

Pek çok öğrenci masaya oturup sabah 06:00’dan gece 24:00’e kadar her saati dersle dolduran, yemek ve dinlenmeyi unutan robotik bir çizelge hazırlar. Psikolojide buna planlama yanılgısı (planning fallacy) denir: İnsanlar bir işin gerektirdiği süreyi ve karşılaşacakları engelleri sistematik olarak hafife alma eğilimindedir.

Bu tür aşırı katı programlarda tek bir aksilik olduğunda (örneğin uykudan 20 dakika geç uyanıldığında) «hep ya da hiç» zihniyeti devreye girer. Öğrenci «Bugün zaten bozuldu» diyerek tüm günü bırakır; birkaç gün sonra da programı tamamen terk eder.

KısayolEn iyi program en çok saat ders yazılan değil, aksamadan aylarca sürdürülebilen programdır. Sürdürülebilirlik her şeyden üstündür.

Gerçekçi bir takvimin dört temel yapı taşı

Gerçekçi ve ayakları yere basan bir çalışma takvimi hazırlarken günün 24 saati dört ana parçaya bölünür:

Sıralama KuralıTakvime önce uyku ve sabit saatlerinizi yerleştirin; sonra dinlenmenizi koyun; kalan net boşluklara çalışma bloklarınızı yazın.

Tampon zaman kuralı: Domino etkisini durdurmak

Hayatta hiçbir hafta kâğıt üzerindeki kadar kusursuz geçmez. Beklenmedik bir misafir gelebilir, grip olabilirsiniz, okulda zor bir ödev verilebilir ya da bir konuyu anlamak planladığınızdan bir saat daha uzun sürebilir.

Tıklım tıklım dolu bir takvimde bir görevin gecikmesi, sonraki bütün görevleri deviren bir domino etkisine yol açar. Pazartesinin sarkması salıyı, salının sarkması çarşambayı yıkar ve öğrenci kendini sürekli yetersiz hisseder.

Bu felaketi önlemenin en etkili yolu haftalık takvime tampon zaman (buffer time) yerleştirmektir. Örneğin pazar öğleden sonrası veya cuma akşamı takvimde tamamen boş bırakılır. Hafta içinde herhangi bir ders aksadıysa bu tampon saatte tamamlanır. Eğer hiçbir aksilik olmadıysa bu saat öğrenciye fazladan hak edilmiş bir ödül zamanı olur.

Örnek. Haftada 6 gün okuldan sonra ders çalışan bir öğrenci takvimine tampon zamanı nasıl yerleştirmelidir?

• Pazartesi’den Cuma’ya kadar her gün iki odak bloğu çalışır.
• Cumartesi sabahı genel deneme ve analizi tamamlanır.
• Pazar günü öğleden sonraki 3 saatlik blok «Tampon / Telafi Bloğu» olarak boş bırakılır.
• Hafta içi geciken herhangi bir konu varsa pazar günü bu saatte kapatılır; gecikme yoksa dinlenilir.

CevapHaftanın sonuna 3-4 saatlik boş tampon blok yerleştirilmelidir.

Zaman bloklama (Time Blocking) ve ders dengesi

«Bugün matematik çalışırım» demek bir plan değildir; çünkü ne zaman başlayacağı ve ne zaman biteceği belirsizdir. En etkili planlama tekniği zaman bloklama (time blocking) yöntemidir.

Gününüzü belirli zaman dilimlerine (örneğin 17.00 - 17.50: 1. Blok, 18.05 - 18.55: 2. Blok) ayırırsınız. Masaya oturduğunuzda saatinize bakıp yalnızca o blok için belirlenen tek bir göreve kilitlenirsiniz.

KısayolMolalarda ekrana (telefona) bakmayın; ekrana bakmak beyni dinlendirmez, yeni veri bombardımanıyla daha çok yorar.

Örnek. Günde 3 odak bloğu çalışmak isteyen bir öğrenci Fizik, Geometri ve Biyoloji derslerini aynı güne koymak istiyor. Zihinsel tazeliği korumak için sıralama nasıl olmalıdır?

• Fizik ve Geometri yoğun matematiksel ve uzamsal işlem gerektiren ağır derslerdir.
• Bu iki dersi peş peşe koymak zihinsel tükenme yaratır.
• Araya okuma ve kavrama temelli Biyoloji dersi yerleştirilir: 1. Blok Fizik, 2. Blok Biyoloji, 3. Blok Geometri.

CevapFizik → Biyoloji → Geometri sıralaması yapılmalıdır.

Pazar akşamı ritüeli: Haftalık gözden geçirme

Hazırlanan bir takvim taş tabletlere kazınmış değişmez bir kural değildir; o her hafta güncellenen canlı bir rehberdir.

Her pazar akşamı 15 dakikalık bir «haftalık değerlendirme» yapılır:

• Bu hafta planlanan blokların yüzde kaçı tamamlandı?
• Hangi günlerde ve saatlerde program aksadı? Sebep neydi?
• Önümüzdeki haftada sınav, ödev veya özel bir gün var mı?
• Yeni haftanın takvimi bu derslere göre gerçekçi şekilde güncellendi mi?

Plana uyamamak bir başarısızlık değildir; planın hayatın ritmine henüz tam uymadığının göstergesidir. Başarı, her hafta küçük düzeltmeler yaparak devam edebilmektedir.