Ortaç (-ing / V3) kısaltma kalıpları
Türkçede «Yorgun hissedip yattım», «Eve yürürken Ali’yi gördüm» veya «Dışarıda park edilmiş araba» derken uzun bağlaçlar yerine fiilimsiler (ortaç ve zarf-fiiller) kullanırız. İngilizcede aynı kısalığı fiil-ing (etken) ve V3 (edilgen) sağlar.
| İngilizce | Türkçe |
|---|---|
| Feeling tired, … | Yorgun hissettiği için… (= Because I/she felt tired) |
| Walking home, … | Eve yürürken… (= While I was walking home) |
| Built … ago, … | … önce inşa edilen… (= Because/Although it was built) |
| the man sitting… | … oturan adam (= the man who is sitting) |
| the car parked… | … park edilmiş araba (= the car which is parked) |
| curl up | kıvrılıp yatmak, büzülmek |
| wrap | sarmak, paketlemek (V3: wrapped) |
| exhausted | çok yorgun, bitkin |
Cümle başında -ing (etken) ve V3 (edilgen) · Ortak özne kuralı
İki eylemin öznesi aynıysa, because, as, when, while gibi bağlaçları ve özneyi atıp cümleye doğrudan Fiil-ing ile başlayabiliriz: Sebep (Feeling tired, I went to bed = Because I felt tired) ya da aynı anda olan eylem (Walking home, I saw Ali = While I was walking home).
Cümle başındaki yan cümle edilgen ise («yapıldığı için / yapılmış olan») cümleye doğrudan V3 (past participle) ile başlanır: Built a hundred years ago, the house is still strong. En kritik kural: Virgülden önceki ortacın öznesi, virgülden hemen sonraki ana özneyle aynı olmalıdır!
KısayolÖzne işi kendisi yapıyorsa -ing; özneye iş yapılıyorsa V3 seçilir.
Feeling sleepy, the cat curled up in its basket.
Uykusu geldiği için kedi sepetine kıvrıldı (= Because it felt sleepy).
Looking at the empty bowl, the cat meowed loudly.
Boş kaba bakan kedi yüksek sesle miyavladı.
Sitting on the windowsill, the cat watched the heavy rain.
Pencere pervazında otururken kedi sağanak yağmuru izledi.
Dropped from the table, the white cup broke into pieces.
Masadan düşürülen beyaz fincan parçalara ayrıldı (edilgen → V3).
Walking home from work, I met Mert on the corner.
İşten eve yürürken köşede Mert’le karşılaştım (yürüyen de benim, karşılaşan da).
Built a hundred years ago, the stone house is still very strong.
Yüz yıl önce inşa edilmiş olan taş ev hâlâ çok sağlam.
| Anlam | Uzun cümle | Kısaltılmış (Participle) |
|---|---|---|
| Sebep (etken) | Because she felt tired, she went home. | Feeling tired, she went home. |
| Aynı anda (etken) | While I was waiting for the bus, I read. | Waiting for the bus, I read. |
| Edilgen (pasif) | Because it is made by hand, it is pricey. | Made by hand, it is pricey. |
present participle (-ing) — Etken ortaç/zarf-fiil. Öznenin kendi yaptığı eylemi kısaltır (Feeling, Walking, Sitting).
past participle (V3) — Edilgen ortaç. Özneye yapılan eylemi kısaltır (Built, Made, Dropped, Wrapped).
İlgi cümlesini kısaltma: the man sitting… ↔ the car parked…
Bir ismin arkasından gelen who / which / that + fiil yapısını da kısaltabiliriz. İsim eylemi kendisi yapıyorsa (etken) zamiri ve be fiilini atıp yalnız -ing bırakırız: the man sitting next to me (= who is sitting — yanımda oturan adam).
İsim eylemden etkileniyorsa (edilgen) zamiri ve be fiilini atıp yalnız V3 bırakırız: the car parked outside (= which is parked — dışarıda park edilmiş olan araba).
KısayolNitelenen isme «Kendi mi yapıyor, yoksa ona mı yapılıyor?» diye sor.
The cat sleeping on the forms looks very peaceful.
Formların üstünde uyuyan kedi (= that is sleeping) çok huzurlu görünüyor.
The cat is touching the box wrapped in red paper.
Kedi kırmızı kâğıda sarılmış olan (= which is wrapped) kutuya dokunuyor.
Do you know the woman talking to Emre over there?
Şurada Emre’yle konuşan kadını (= who is talking) tanıyor musun?
The car parked outside belongs to our new neighbor.
Dışarıda park edilmiş olan araba (= which is parked) yeni komşumuza ait.
Students wanting to join the trip should sign this list.
Geziye katılmak isteyen öğrenciler (= who want) bu listeyi imzalamalı.
We only buy vegetables grown by local farmers.
Yalnızca yerel çiftçiler tarafından yetiştirilen (= which are grown) sebzeleri alıyoruz.
| Durum | Tam İlgi Cümlesi | Kısaltılmış Hâli |
|---|---|---|
| Etken (kendi yapıyor) | the man who is sitting next to me | the man sitting next to me |
| Etken (genel) | a room which overlooks the sea | a room overlooking the sea |
| Edilgen (ona yapılmış) | the car which is parked outside | the car parked outside |
| Edilgen (geçmişte yapıldı) | books that were written by her | books written by her |
reduced relative clause — who / which / that + be kısmının atılarak ismin doğrudan -ing veya V3 ile nitelendiği kısaltılmış ilgi cümlesi.
Testten önce bunları bil
- Cümle başında -ing (etken) ve V3 (edilgen) · Ortak özne kuralı
En sık hata (özne uyuşmazlığı): Walking home, the rain started demek! Virgülden sonra the rain geldiği için bu cümle «Yağmur eve yürürken başladı» anlamına gelir. Eve yürüyen sensen virgülden sonra I gelmelidir: Walking home, I got wet in the rain.
- İlgi cümlesini kısaltma: the man sitting… ↔ the car parked…
En sık hata: Kısaltma yaparken cümlenin ana fiili varken araya bir daha is / are / was koymak (The man is sitting next to me is my uncle)! Bir cümlede iki çekimli ana fiil olmaz: ya The man who is sitting… is my uncle ya da kısaltarak The man sitting next to me is my uncle denir.
Kendini dene
Cevaba dokun — neden öyle olduğunu birlikte görelim.
exhausted after a long day, the cat fell asleep in its basket.
Walking home from the station, .
The gift box in red paper has a gold ribbon on it.
The cat on the stack of forms doesn’t want to wake up.
with fresh milk and butter, this cake tastes delicious.
Who is the man to Zeynep by the window?
out of the kitchen window, the cat saw the wet garden.
The cars in this factory are sent all over Europe.
Alıştırma bitti — –
Fotoğraflı anlatımla tekrar etmek istersen resimli derse geç.
0/8 · soru cevaplandı