Döngüler

Döngü nedir ve neden kullanılır?

Bilgisayarların insanlardan en üstün olduğu alan, aynı işlemi binlerce veya milyonlarca kez hiç yorulmadan, sıkılmadan ve sıfır hatayla tekrarlayabilmeleridir. Programlamada belirli bir kod bloğunun peş peşe çalıştırılmasını sağlayan yapılara döngü (loop) denir.

Örneğin ekrana 100 kez «Merhaba» yazdırmak istediğinizde 100 satır boyunca alt alta print("Merhaba") yazmazsınız. Bunun yerine iki satırlık bir döngü kurarak bilgisayara «bu işlemi 100 kez tekrarla» dersiniz.

KısayolDöngüler ameleliği bitirir: 100 satır elle yazmak yerine 2 satır döngü yazılır ve kontrol tek bir değişkende toplanır.

Python’da iki temel döngü türü bulunur: Belirli sayıda tekrar için kullanılan for döngüsü ve bir koşul doğru olduğu sürece devam eden while döngüsü.

for döngüsü ve range() fonksiyonu

for döngüsü, belirli bir sayı aralığında ya da bir veri kümesinin elemanları üzerinde sırayla gezinmek için kullanılır. Sayı üretmek için genellikle yerleşik range() fonksiyonundan yararlanılır.

range() fonksiyonuyla ilgili en önemli altın kural şudur: Bitiş değeri üretilen sayılara dahil değildir. Örneğin range(1, 5) yazdığınızda 1, 2, 3, 4 sayıları üretilir; 5 sayısı asla üretilmez.

Bitiş Kuralırange(başlangıç, bitiş) daima bitiş sayısının bir eksiğinde durur: range(1, 10) yazdığınızda son sayı 9’dur.

Örnek. Aşağıdaki kod parçası çalıştırıldığında ekrana ne yazdırır?
toplam = 0
for i in range(1, 4):
    toplam = toplam + i
print(toplam)

• range(1, 4) dizisi 1, 2 ve 3 sayılarını üretir (4 dahil değildir).
• 1. tur: i = 1, toplam = 0 + 1 = 1.
• 2. tur: i = 2, toplam = 1 + 2 = 3.
• 3. tur: i = 3, toplam = 3 + 3 = 6.
• Döngü biter ve print(toplam) 6 değerini basar.

Cevap6

while döngüsü ve sayaç mantığı

while döngüsü, yanına yazılan koşul True olduğu sürece gövdesindeki kodları tekrar tekrar çalıştırır. Tekrar sayısının önceden kesin olarak bilinmediği durumlarda tercih edilir.

Bir while döngüsünün kontrollü çalışması için genellikle bir sayaç değişkeni tanımlanır ve döngünün her turunda bu sayaç artırılır ya da azaltılır.

Yeni başlayanların en büyük kâbusu sonsuz döngüdür (infinite loop). Eğer sayacı artırmayı unutursanız koşul sonsuza kadar True kalır; program kilitlenir ve bilgisayarınızın işlemcisi durmaksızın çalışır.

Kısayolwhile döngüsü yazdıktan hemen sonra içine sayaç artırma satırını (sayac += 1) ekleyin; unutursanız sonsuz döngüye girer.

Örnek. Aşağıdaki kod parçası çalıştırıldığında ekrana ne yazdırır?
sayi = 1
while sayi < 4:
    print(sayi)
    sayi += 1

• Başlangıç: sayi = 1. 1 < 4 True → ekrana 1 yazılır, sayi 2 olur.
• 2. tur: 2 < 4 True → ekrana 2 yazılır, sayi 3 olur.
• 3. tur: 3 < 4 True → ekrana 3 yazılır, sayi 4 olur.
• 4. tur: 4 < 4 False → döngü sona erer.

Cevap1
2
3

Döngüyü yönetmek: break ve continue

Bazen bir döngü henüz normal bitişine ulaşmadan özel bir durum gerçekleştiğinde döngüyü erkenden durdurmak veya belirli bir adımı atlamak isteriz. Bu kontrolü break ve continue komutları sağlar.

Kısayolbreak «hemen çık ve bitir» demektir; continue ise «bu turu boş ver, sonraki adıma geç» demektir.

Örnek. Aşağıdaki kod parçası çalıştırıldığında ekrana ne yazdırır?
for x in range(1, 6):
    if x == 3:
        continue
    if x == 5:
        break
    print(x)

• x = 1: koşullar False, 1 basılır.
• x = 2: koşullar False, 2 basılır.
• x = 3: x == 3 True → continue çalışır, print atlanır ve x = 4’e geçilir.
• x = 4: koşullar False, 4 basılır.
• x = 5: x == 5 True → break çalışır, döngü tamamen biter.

Cevap1
2
4

Döngülerle temel algoritmalar

Döngüler gerçek hayatta genellikle filtreleme, sayma ve biriktirme (akümülasyon) işlemlerinde kullanılır.

• Toplam biriktirme: Döngü başlamadan önce toplam = 0 tanımlanır ve döngü içinde toplam += deger ile toplanır.
• Koşullu filtreleme: Döngü içinde if bloğu kullanılarak yalnızca belirli şartı sağlayan elemanlar (örneğin yalnızca çift sayılar) işlenir.

Örnek. Aşağıdaki kod çalıştırıldığında ekrana ne basılır?
adet = 0
for n in range(1, 10):
    if n % 3 == 0:
        adet += 1
print(adet)

• range(1, 10) sayıları: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.
• n % 3 == 0 şartını sağlayan (3’e bölünen) sayılar: 3, 6, 9.
• Bu sayılar için adet 1’er artırılır: toplam 3 sayı vardır.
• print(adet) ekrana 3 basar.

Cevap3