İlk küçük program

Tüm parçaları birleştirmek: Bir yazılım nasıl doğar?

Tebrikler, programlamanın temel yapı taşlarını tek tek öğrendiniz: Değişkenler ile verileri saklamayı, Koşullar (if/else) ile karar vermeyi, Döngüler (for/while) ile tekrarlayan işleri otomatikleştirmeyi ve Fonksiyonlar ile kodunuzu modüler parçalara bölmeyi kavradınız.

Gerçek bir yazılım, bu bağımsız parçaların tek bir amaca hizmet edecek şekilde birbiriyle uyum içinde çalışmasıyla doğar. Bir bilgisayar programının temel işleyiş döngüsü daima şu dört adımdan oluşur:

• 1. Girdi alma (Input): Kullanıcıdan ya da dış dünyadan veri alınır.
• 2. İşleme ve Hesaplama (Process): Alınan veriler değişkenler ve formüller aracılığıyla işlenir.
• 3. Karar verme (Condition): Koşullara bakılarak hangi yolun izleneceği belirlenir.
• 4. Çıktı üretme (Output): Üretilen sonuçlar kullanıcıya print() ile sunulur.

KısayolYazılımın temel formülü: Girdi Al → İşle ve Karar Ver → Çıktı Üret. Bütün büyük uygulamalar bu döngü üzerine kuruludur.

Kullanıcıyla etkileşim: input() fonksiyonu

Şimdiye kadar yazdığımız kodlarda değişkenlerin değerlerini hep elle biz yazdık. Oysa gerçek programlar kullanıcıyla sohbet eder, ona sorular sorar ve aldığı cevaplara göre çalışır. Python’da kullanıcıdan klavye yoluyla veri almak için input() fonksiyonu kullanılır.

input() çalıştığı anda program durur ve kullanıcının bir şeyler yazıp Enter tuşuna basmasını bekler. Yazılan metin değişkene aktarılır.

Yeni başlayanların en çok düştüğü ölümcül tuzak şudur: input() fonksiyonu kullanıcı ne yazarsa yazsın DAİMA bir metin (str) döndürür. Kullanıcı klavyeden 25 yazsa bile Python bunu sayı olarak değil, tırnak içindeki "25" metni olarak alır.

Dönüşüm KuralıKullanıcıdan sayı alacaksanız daima int(input()) veya float(input()) yazın; aksi halde sayılar metin gibi davranır.

Örnek. Aşağıdaki kod çalıştırılıp kullanıcı klavyeden 10 ve 20 sayılarını girdiğinde ekrana ne yazdırır?
s1 = input("1. sayı: ")
s2 = input("2. sayı: ")
print(s1 + s2)

• input() her iki girdiyi de str (metin) olarak alır: s1 = "10" ve s2 = "20".
• Metinlerde + operatörü birleştirme yapar.
• "10" + "20" = "1020" olur.
• print("1020") basılır.

Cevap1020 (sayılar int() ile dönüştürülmediği için metin olarak birleşir)

Programın iskeleti: while True döngüsü ve Menü mimarisi

Basit kodlar tek bir işlem yaptıktan hemen sonra kapanır. Oysa gerçek bir konsol uygulaması kullanıcı «çıkış» diyene kadar açık kalmalı, menüyü tekrar tekrar ekrana getirmelidir.

Bu süreklilik while True sonsuz döngüsüyle sağlanır. Kullanıcı belirli bir çıkış tuşuna (örneğin "ç" veya "q" veya "0") bastığında döngü break komutu ile kırılır ve program başarıyla kapanır.

Kısayolwhile True döngüsü yazıyorsanız içine mutlaka bir if koşuluyla break koyun; aksi halde kullanıcı programı kapatamaz.

Tam Proje: Sayı Tahmin Oyunu

Şimdi bütün bu kavramları bir araya getiren klasik bir Sayı Tahmin Oyunu inşa edelim. Bilgisayarın aklında tuttuğu gizli sayı 42 olsun:

• hedef = 42
• hak = 5
• while hak > 0:
•     tahmin = int(input("Tahmininiz: "))
•     if tahmin == hedef:
•         print("Tebrikler! Doğru bildiniz.")
•         break
•     elif tahmin < hedef:
•         print("Daha büyük bir sayı söyleyin.")
•     else:
•         print("Daha küçük bir sayı söyleyin.")
•     hak -= 1

Örnek. Yukarıdaki Sayı Tahmin Oyununda kullanıcı ilk hakkında 30 tahminini yaparsa ekranda ne görür ve kalan hakkı kaç olur?

• hedef = 42, tahmin = 30.
• tahmin == hedef (30 == 42) False.
• tahmin < hedef (30 < 42) True → "Daha büyük bir sayı söyleyin." yazdırılır.
• hak -= 1 çalışır ve kalan hak 5 - 1 = 4 olur.

Cevap"Daha büyük bir sayı söyleyin." yazar ve 4 hakkı kalır.

Temiz kod (Clean Code) ve Hata önleme disiplini

Çalışan bir kod yazmak başlangıçtır; iyi bir yazılımcı olmak ise başkalarının da kolayca okuyup anlayabileceği temiz kod yazmayı gerektirir.

• Anlamlı değişken isimleri: a, b, x, y1 gibi anlamsız harfler yerine kullanici_yasi, hedef_sayi, kalan_hak gibi görevi anlatan isimler kullanın.
• İşleri fonksiyonlara bölmek: Yüz satırlık dev bir kod bloğu yazmak yerine, her işi yapan küçük fonksiyonlar tanımlayın (örneğin puan_hesapla(), menuyu_goster()).
• Kullanıcı dostu mesajlar: Program sessizce beklememeli, kullanıcıya ne yapması gerektiğini açık ve net yönlendirmelerle söylemelidir.

Örnek. Aşağıdaki kod parçası çalıştırıldığında ekrana ne basılır?
def selamla(kullanici):
    return f"Hoş geldin, {kullanici}!"

ad = "Deniz"
mesaj = selamla(ad)
print(mesaj)

• selamla fonksiyonu "Deniz" argümanını alır.
• f"Hoş geldin, Deniz!" metnini üretir ve return eder.
• mesaj değişkeni bu değeri saklar.
• print(mesaj) ekrana basar.

CevapHoş geldin, Deniz!