Telaffuz ve okunmayan harfler

Yazı ile ses arasındaki fark

Fransızcada yazılış ile okunuş birbirinden uzaktır. Türkçede her harf bir ses verir; Fransızcada ise bazı harfler hiç okunmaz, bazı harf grupları tek bir ses verir. Bu yüzden sözcüğü yazıldığı gibi okumak en sık yapılan hatadır.

İyi haber şu: Fransızcanın yazım kuralları düzenlidir. Aynı harf grubu hemen her sözcükte aynı sesi verir. Bu sayfada okunuşlar köşeli parantez içinde gösterilir; örneğin [pəti] «petit» sözcüğünün okunuşudur.

Vurgu da Türkçeden farklıdır. Fransızcada sözcüklerin ayrı ayrı vurgusu yoktur; heceler hemen hemen eşit uzunlukta söylenir ve vurgu, birlikte okunan sözcük grubunun son hecesine gelir.

KısayolFransızcada sözcüğe bakıp okumayın: önce harf grubunu tanıyın, sonra hangi harflerin okunmadığını düşünün.

Başlangıçta üç ses Türk kulağına yabancı gelir: gırtlaktan çıkan r [ʁ] (Türkçedeki dil ucu «r»sinden farklıdır), dudaklar yuvarlak söylenen u [y] ve burundan geçen genizsi ünlüler.

Sık görülen harf grupları

Aşağıdaki tablo A1 düzeyinde en çok karşılaşılan harf gruplarını verir. «u» ile «ou» karışmasın: u Türkçedeki «ü» gibi, ou ise Türkçedeki «u» gibi okunur.

c ve g harfleri arkalarındaki ünlüye göre iki ses verir. «e» ve «i»den önce c [s], g [ʒ] olur; «a», «o», «u»dan önce c [k], g [ɡ] olur. Ç harfi her zaman [s] verir.

Aksanlar da okunuşu etkiler. é kapalı [e] okunur (café), è ve ê açık [ɛ] okunur. À ve ù harfleri sesi değiştirmez; yalnız yazıda sözcükleri ayırır.

Örnek. «garçon» ve «gare» sözcüklerindeki g, c ve ç harflerini okuyun.

• gare: g harfinin arkasında «a» var → [ɡ]. Okunuş [ɡaʁ].
• garçon: g yine «a»dan önce → [ɡ]. ç her zaman [s] verir.
• «on» genizsi bir ses verir [ɔ̃]; n ayrıca okunmaz.

Cevapgare [ɡaʁ] · garçon [ɡaʁsɔ̃]

Genizsi ünlüler

Ünlünün ardından n ya da m gelir ve bunun arkasında başka bir ünlü yoksa, n ve m ayrı bir ünsüz olarak okunmaz. Bunun yerine önceki ünlü burundan söylenir. Buna genizsi ünlü denir.

Ünlüden sonra n ünlüyle devam ediyorsa ya da n çift yazılmışsa genizsi ses oluşmaz, n normal okunur: bon [bɔ̃] ama bonne [bɔn]; fin [fɛ̃] ama fine [fin].

Kısayoln ya da m ünlüden sonra sözcüğün sonunda ya da ünsüzden önce duruyorsa genizsi ünlüdür; arkasında ünlü varsa n okunur.

Okunmayan harfler

Fransızcada okunmayan harflerin çoğu sözcüğün sonundadır. Üç temel durum vardır: sondaki ünsüz, sondaki «e» ve «h» harfi.

Sondaki ünsüzün okunmaması bir kuraldır ama istisnaları vardır. Bu istisnaları hatırlamak için dört harfi akılda tutun: c, r, f, l. Bu harflerle biten sözcüklerde son ünsüz çoğunlukla okunur. Kural İngilizce «CaReFuL» sözcüğüyle ezberlenir.

CaReFuLSondaki c, r, f, l okunur: avec [avɛk], sur [syʁ], neuf [nœf], mal [mal]. Diğer sondaki ünsüzler çoğunlukla susar.

CaReFuL’un da istisnası vardır: -er ile biten mastarlarda r susar (parler [paʁle]). Bu kuralı bilmek yeterlidir; her istisna için ayrıca sözcüğü öğrenin.

Örnek. «petit» ve «grand» sözcüklerinde hangi harfler okunmaz?

• petit: sondaki t susar → [pəti]. İlk e zayıf bir [ə] sesidir.
• grand: sondaki d susar, «an» ise genizsi [ɑ̃] verir → [ɡʁɑ̃].
• İki sözcük de c, r, f, l ile bitmiyor; bu yüzden son ünsüz okunmaz.

Cevappetit [pəti] · grand [ɡʁɑ̃]

Liaison: sessiz harfin uyanması

Normalde okunmayan bir son ünsüz, arkasından ünlüyle ya da sessiz h ile başlayan sözcük geldiğinde bazen okunur. Buna liaison (bağlama) denir. Bağlama sesi çoğu zaman [z]’dir; ilk sözcüğün sonundaki s, x ya da z böyle konuşulur.

Liaison şu yerlerde yapılır: artikel ile isim arasında (les amis), özne zamiri ile fiil arasında (vous avez, nous avons) ve «un» ile isim arasında (un ami [œ̃ nami]). Ancak «et» ile bir sonraki sözcük arasında liaison yapılmaz.

Örnek. «les amis» ifadesi nasıl okunur?

• «les» tek başına [le] okunur; s susar.
• Arkasından ünlüyle başlayan «amis» gelir. Bağlama sesi s [z] olur.
• Z sesi bir sonraki hecenin başına geçer: [le zami].

Cevap[le zami]

Örnek. «vous avez» ve «Paul et Anne» ifadelerinde liaison var mı?

• vous avez: zamir ile fiil arasında. s → [z] olur: [vu zave].
• Paul et Anne: «et»nin t harfi okunmaz. Liaison yapılmaz.
• Okunuşlar: [vu zave] ve [pɔl e an].

Cevap«vous avez» için evet [vu zave] · «et» sonrasında hayır [pɔl e an]