Koşullar

Karar yapıları ve karşılaştırma operatörleri

Bilgisayar programlarını güçlü kılan şey, farklı durumlara göre farklı kararlar verebilmeleridir. Örneğin bir oyun karakterinin canı sıfıra indiğinde «Oyun Bitti» ekranı gelmeli, canı varsa oyun devam etmelidir. Bu karar mekanizması koşul bloklarıyla kurulur.

Koşul ifadeleri iki değeri birbiriyle karşılaştırır ve sonuç olarak bir boolean (True veya False) üretir. Python’da karşılaştırma için özel operatörler kullanılır.

KısayolUnutmayın: x = 5 değeri kutuya koyar; x == 5 ise «x kutusunun içindeki 5 mi?» diye sorar.

if ve else blokları: Girinti kuralı

Python’da bir koşulun doğru (True) olması durumunda çalışacak kodlar if anahtar kelimesiyle tanımlanır. Koşul satırının sonuna mutlaka iki nokta üst üste (:) konur.

Birçok programlama dilinde kod blokları süslü parantezlerle { } belirtilirken, Python’da bu işi girinti (indentation) yapar. if satırının altındaki kodlar 4 boşluk (veya bir Tab tuşu) içeriden yazılır. Koşul sağlandığında yalnız bu girintili satırlar çalışır.

Koşul sağlanmadığında (False olduğunda) devreye girmesi istenen alternatif yol için else kullanılır. else bloğunun kendi koşulu olmaz; «yukarıdaki hiçbir durum olmadıysa bunu yap» anlamına gelir.

SözdizimiSatır sonuna iki nokta (:) koy ve altına yazacağın kodu 4 boşluk içeri girintile.

Örnek. Aşağıdaki kod parçası çalıştırıldığında ekrana ne yazdırır?
yas = 15
if yas >= 18:
    print("Ehliyet alabilir")
else:
    print("Ehliyet alamaz")

• yas değişkeninin değeri 15’tir.
• 15 >= 18 koşulu denetlenir; sonuç False’tur.
• if bloğu atlanır, else bloğu çalıştırılır.
• Ekrana "Ehliyet alamaz" yazdırılır.

CevapEhliyet alamaz

Çoklu koşullar: elif yapısı

Bazen önümüzde ikiden fazla olasılık bulunur (örneğin hava güneşli mi, yağmurlu mu, karlı mı?). Bu tür durumlarda if ile else arasına elif (else if - değilse eğer) blokları yerleştirilir.

Python koşulları yukarıdan aşağıya sırayla test eder. İlk True veren bloğu bulduğu anda o bloğun içindeki kodu çalıştırır ve geri kalan bütün elif ile else bloklarını atlayarak çıkar.

Örnek. Aşağıdaki kod çalıştırıldığında ekrana ne basılır?
notu = 75
if notu >= 85:
    print("Pekiyi")
elif notu >= 70:
    print("İyi")
elif notu >= 50:
    print("Geçti")
else:
    print("Kaldı")

• İlk koşul: 75 >= 85 → False.
• İkinci koşul: 75 >= 70 → True.
• True bulunduğu için "İyi" yazdırılır.
• Alttaki diğer elif ve else blokları değerlendirilmeden atlanır.

Cevapİyi

Mantıksal operatörler: and, or, not

Tek bir if satırında birden çok şartı birlikte kontrol etmek için mantıksal operatörler kullanılır. Python’da bu operatörler doğrudan İngilizce kelimelerdir: and, or ve not.

Kısayoland bağlacı seçicidir (hepsi doğru olmalı); or bağlacı hoşgörülüdür (tek bir doğru yeterlidir).

Örnek. Aşağıdaki kod parçası ne yazdırır?
x = 10
y = 5
if x > 5 and y > 10:
    print("Durum A")
elif x > 5 or y > 10:
    print("Durum B")
else:
    print("Durum C")

• x > 5 (10 > 5) True, ancak y > 10 (5 > 10) False. and bağlacı ikisinin de True olmasını ister, ilk if False çıkar.
• elif satırına geçilir: x > 5 True olduğu için or bağlacı genel sonucu True yapar.
• Durum B ekrana yazdırılır.

CevapDurum B

İç içe koşullar ve yaygın hatalar

Bir if bloğunun içine başka bir if bloğu yazılabilir. Buna iç içe koşul (nested if) denir. İçteki bloğun çalışabilmesi için hem dıştaki hem de içteki koşulun doğru olması gerekir.

• SyntaxError (İki nokta unutulması): if, elif veya else satırlarının sonuna : konulmazsa Python derlenemez.
• IndentationError (Girinti hatası): if altındaki kodlar aynı hizada girintilenmelidir. Kimi satır 2 boşluk kimi 4 boşluk olursa hata verir.
• TypeError (Uyumsuz tip karşılaştırması): Bir metin ile bir sayıyı < veya > ile kıyaslamak (örneğin "18" > 10) Python’da hata üretir.

İç içe çok fazla if yazmak kodun okunmasını zorlaştırır. Mümkün olduğunda iç içe if yerine and operatörü ile tek satırda birleştirmek daha temiz kabul edilir.