Sol anahtarında nota okuma — piyano başlangıç dersi

01

Dizek (Porte) ve Sol anahtarı

Müzik yazısının temel zemini dizek (diğer adıyla porte) adı verilen yapıdır. Dizek, birbirine paralel beş yatay çizgi ve bu çizgilerin arasında kalan dört aralıktan oluşur.

Dizekle ilgili en kritik kural şudur: çizgiler ve aralıklar daima aşağıdan yukarıya doğru sayılır. En alttaki çizgi 1. çizgi, en üstteki çizgi 5. çizgidir. Çizgileri yukarıdan saymak bütün notaların yanlış okunmasına yol açar.

KısayolDizek kuralı: Çizgiler de aralıklar da aşağıdan yukarıya sayılır (1 en alttadır, 5 en üsttedir).

Dizeğin en başına bir anahtar konur. Piyanoda sağ elle çalınan orta ve tiz sesler için Sol anahtarı (uluslararası adıyla G anahtarı) kullanılır. Bu anahtarın göbeği 2. çizginin etrafından kıvrılarak çizilmeye başlar. Bu yüzden dizeğin ikinci çizgisi doğrudan Sol (G) notasının adını alır.

Piyanoda sağ el partisyonları kural olarak Sol anahtarında yazılır. Sol el için kullanılan Fa anahtarı ise bir sonraki basamağın konusudur.

02

Çizgilerdeki notalar: Mi, Sol, Si, Re, Fa

Dizeğin beş çizgisine denk gelen notalar aşağıdan yukarıya doğru sırasıyla Mi, Sol, Si, Re, Fa notalarıdır. Uluslararası harf sistemiyle bu sıra E, G, B, D, F harflerine karşılık gelir.

Çizgi no (aşağıdan)	Nota adı (Do Re Mi)	Harf simgesi	Klavyedeki yeri
1. çizgi	Mi	E	Orta Do’nun hemen sağındaki ilk Mi
2. çizgi	Sol	G	Sol anahtarının adını aldığı referans Sol
3. çizgi	Si	B	Dizeğin tam ortasındaki çizgi
4. çizgi	Re	D	Bir oktav tizdeki Re
5. çizgi	Fa	F	Dizeğin en üst çizgisindeki tiz Fa

Çizgi notaları birbirine üçlü aralıkla dizilir: aradaki bir nota atlanır ve atlanan nota aralığa oturur.

KısayolÇizgi ezberi: Aşağıdan yukarıya «Mi - Sol - Si - Re - Fa» (E - G - B - D - F). 2. çizgi daima Sol anahtarının çizgisidir.

Örnek. Sol anahtarında dizeğin 3. çizgisine yerleştirilmiş bir nota piyano klavyesinde hangi notadır ve harf karşılığı nedir?

Çizgiler aşağıdan sayılır: 1. çizgi Mi, 2. çizgi Sol, 3. çizgi Si.
Si notasının harf karşılığı B’dir.

CevapSi (B)

03

Aralıklardaki notalar: Fa, La, Do, Mi

Dizeğin çizgileri arasında kalan dört boşluğa aralık notaları yerleşir. Yine aşağıdan yukarıya doğru sayıldığında aralıkların notaları sırasıyla Fa, La, Do, Mi olur.

Bu notaların harf karşılıkları İngilizce «yüz» anlamına gelen FACE (F - A - C - E) sözcüğünü oluşturur. Bu akılda tutması en kolay müzik formüllerinden biridir.

Aralık no (aşağıdan)	Nota adı	Harf	Açıklama
1. aralık	Fa	F	1. ve 2. çizgi arasındaki aralık
2. aralık	La	A	2. ve 3. çizgi arasındaki aralık
3. aralık	Do	C	Orta Do’dan bir oktav daha tizdeki Do
4. aralık	Mi	E	4. ve 5. çizgi arasındaki en üst aralık

Aralık formülüAralıklar aşağıdan yukarıya F - A - C - E (Fa - La - Do - Mi) sözcüğüdür.

Örnek. Sol anahtarında dizeğin 2. aralığında bulunan bir nota hangi notadır?

Aralıklar aşağıdan sayılır.
1. aralık Fa (F), 2. aralık La (A).

CevapLa (A)

04

Ek çizgiler ve Orta Do (C4)

Dizeğin 5 çizgisi piyanodaki bütün sesleri göstermeye yetmez. Dizeğin altına veya üstüne taşan notaları yazabilmek için küçük yatay çizgiler eklenir. Bunlara ek çizgi denir.

Piyano eğitiminin başlangıç noktası olan orta Do (C4), Sol anahtarında dizeğin hemen altında yazılır; ilk ek çizgi notanın tam ortasından geçer. Bu nota adeta dizeğin altına asılmış küçük bir gezegen gibi görünür.

Orta Do ile 1. çizgi (Mi) arasında kalan nota ise Re (D) notasıdır. Re notası ek çizgi almaz; 1. çizginin hemen altına bitişik şekilde asılı durur.

Nota	Harf	Dizekteki konumu	Sağ el parmak no (Do konumu)
Orta Do	C (C4)	Dizeğin altındaki 1. ek çizgi notanın ortasından geçer	1 (başparmak)
Re	D	1. çizginin hemen altına yapışık boşlukta	2 (işaret)
Mi	E	1. çizginin üzerinde	3 (orta)
Fa	F	1. aralıkta	4 (yüzük)
Sol	G	2. çizginin üzerinde	5 (serçe)

Bu beş nota piyanoda sağ elin «beş parmak Do konumunu» oluşturur; el yerinden hiç oynamadan bu beş notayı çalabilir.

Örnek. Dizeğin 1. çizgisinin hemen altına asılı duran ve ek çizgisi olmayan nota hangisidir? Sağ el beş parmak Do konumunda bu nota hangi parmakla çalınır?

1. çizginin hemen altındaki boşlukta yer alan nota Re (D) notasıdır.
Sağ el Do konumunda: 1=Do, 2=Re, 3=Mi, 4=Fa, 5=Sol.
Re notası 2 numaralı işaret parmağıyla çalınır.

CevapRe (D) · 2 numaralı işaret parmağı

05

Hızlı nota okuma stratejisi: Çizgi-Aralık kuralı

Notaları okurken yapılan en büyük hata her notada en baştan orta Do’yu bulup yukarı doğru tek tek saymaktır. Bu yöntem parçayı yavaşlatır ve akıcı çalmayı engeller.

Dizekte notalar daima çizgi - aralık - çizgi - aralık düzeniyle ilerler. Bir nota çizgideyse, hemen bir sonraki komşu ses aralıktadır. Eğer bir nota çizgiden doğrudan komşu çizgiye atlıyorsa, arada bir ses atlanmış (üçlü aralık) demektir.

Referans noktası belirleyin: Orta Do, 2. çizgi Sol ve 3. aralık Do notalarını gözünüz kapalı tanıyın.
Mesafe ve yön okuyun: Nota bir önceki notadan yukarı mı gitmiş aşağı mı? Komşu mu yoksa atlamış mı? Gözünüz aralığı tanımalıdır.
Ritim değerini unutmayın: Notanın içi dolu ve saplı olması (dörtlük = 1 vuruş), içi boş saplı olması (ikilik = 2 vuruş) veya içi boş sapsız olması (birlik = 4 vuruş) sesin ne kadar uzayacağını gösterir.

KısayolÇizgiden çizgiye atlama = 1 tuş atla. Çizgiden bitişik aralığa geçiş = hemen yanındaki tuşa bas.

İpuçları

Testten önce bunları bil

Çizgileri daima aşağıdan yukarıya sayın
1. çizgi en alttaki çizgidir. Yukarıdan saymaya başlarsanız Mi yerine Fa, Sol yerine Re okursunuz.
Sol anahtarı 2. çizgiye adını verir
Sol anahtarının kıvrımının başladığı yer 2. çizgidir ve o çizgi Sol (G) notasıdır.
Aralıklar için FACE kelimesini hatırlayın
Aşağıdan yukarıya 1, 2, 3 ve 4. aralıklar F - A - C - E (Fa - La - Do - Mi) harflerini verir.
Orta Do dizeğin altında ek çizgidedir
Orta Do dizeğe sığmaz; altına çekilen küçük ek çizginin tam ortasından geçer.
Her notayı baştan saymayın, referans kullanın
Orta Do ve 2. çizgi Sol’ü kilit nokta yapın; diğer notaları bu referanslara olan uzaklığına göre okuyun.

06

Kendini dene

Cevaba dokun — neden öyle olduğunu birlikte görelim.

Sol anahtarı dizeğin kaçıncı çizgisine adını verir?

Sol anahtarının spiral göbeği aşağıdan 2. çizginin üzerinden başlar ve o çizginin Sol notasını temsil etmesini sağlar.

Sol anahtarında dizeğin 1. çizgisine yerleştirilmiş nota hangisidir?

Dizeğin en altındaki 1. çizgi Mi (E) notasıdır (çizgiler: Mi, Sol, Si, Re, Fa).

Sol anahtarında 4 aralığın aşağıdan yukarıya doğru nota dizilişi hangi harf kelimesini oluşturur?

Aralıklar aşağıdan yukarıya Fa, La, Do, Mi notalarıdır ve harf karşılıkları FACE sözcüğünü kurar.

Dizeğin dördüncü aralığında (en üst aralık) bulunan nota hangisidir?

FACE kelimesinin son harfi olan E (Mi), 4. aralıkta yer alır.

Orta Do (C4) notası Sol anahtarında nerede gösterilir?

Orta Do dizeğin 5 çizgisinin dışındadır; dizeğin altına çizilen ilk ek çizginin ortasından geçer.

Dizeğin 1. çizgisinin hemen altına yapışık duran ek çizgisiz nota hangisidir?

1. çizgi olan Mi’nin hemen altında Re notası yer alır; ek çizgiye ihtiyaç duymadan dizeğe asılı durur.

Dizeğin çizgilerini ve aralıklarını saymaya hangi yönden başlanmalıdır?

Müzik kurallarına göre dizek çizgileri ve aralıkları daima en alttan başlayarak yukarıya doğru 1-5 ve 1-4 olarak sayılır.

Sağ el 5 parmak Do pozisyonunda dizeğin 2. çizgisine denk gelen Sol notası hangi parmakla çalınır?

Do pozisyonunda parmaklar: 1=Do, 2=Re, 3=Mi, 4=Fa, 5=Sol. Sol notası 5 numaralı parmakla çalınır.

Dizeğin 5. çizgisine (en üst çizgi) yerleştirilen nota hangisidir?

Çizgi sırası Mi - Sol - Si - Re - Fa şeklindedir; 5. çizgi Fa (F) notasıdır.

Dizekte çizgideki bir notadan hemen bir sonraki komşu çizgiye atlandığında klavyede nasıl hareket edilir?

Çizgiden çizgiye geçildiğinde aradaki aralık notası atlanmış olur; bu klavyede bir tuş atlayıp üçüncüyü çalmak demektir.

Alıştırma bitti — –

Sıradaki konu: Ritim ve ölçü.

0/10 · soru cevaplandı