Tuşlar ve parmak numaraları

Klavyenin düzeni

Piyano klavyesi iki renk tuştan oluşur: beyaz tuşlar ve siyah tuşlar. Beyaz tuşlar sıralı ve eşit aralıklıdır. Siyah tuşlar ise beyazların arkasında, yukarıda durur ve bir örüntü oluşturur.

Siyah tuşlar tek tek değil, gruplar hâlinde dizilir: önce iki siyah tuş, sonra üç siyah tuş, sonra yine iki, yine üç. Bu örüntü klavye boyunca tekrar eder. Tuşların yerini ezberlemek yerine bu gruplardan bulmak gerekir.

KısayolKlavyede yönü tuşların sesi belirler: sağa gidildikçe ses incelir (tizleşir), sola gidildikçe kalınlaşır (peseleşir).

Standart bir piyanoda 88 tuş vardır: 52 beyaz, 36 siyah. Küçük klavyelerde ya da dijital piyanolarda daha az tuş bulunabilir; örüntü aynıdır, yalnız klavye daha kısadır.

Klavyenin ortasına yakın Do’ya «orta Do» denir. Parça okurken ilk notaların çoğu orta Do çevresindedir.

Nota adları: Do Re Mi ve C D E

Müzikte yedi temel nota adı vardır. Türkiye’de çoğunlukla Do Re Mi Fa Sol La Si adları kullanılır. Notalar harflerle de gösterilir: C D E F G A B. Yabancı nota kitapları ve akor tabloları harf sistemini kullandığı için ikisini birlikte öğrenmek gerekir.

Yedi nota sırayla çalındıktan sonra sekizinci tuşta yine Do gelir. İki Do arasındaki uzaklığa oktav denir. Sekizinci Do, birinci Do ile aynı adı taşır ama daha tizdir. Bütün klavye bu yedi adın tekrarından kurulmuştur.

Do’yu bulmakİki siyah tuşlu grubu bul, hemen solundaki beyaz tuş Do’dur. Fa için aynı işi üç siyah tuşlu grupla yap.

Örnek. Klavyede bir Do’dan başlayarak sağa doğru beyaz tuşlara sırayla basılıyor. Beşinci tuşa basıldığında hangi nota çalınır?

• Sıra: 1. Do, 2. Re, 3. Mi, 4. Fa, 5. Sol.
• Beşinci beyaz tuş Sol’dür; harf karşılığı G.

CevapSol (G)

Siyah tuşlar: diyez, bemol ve yarım ses

Siyah tuşların kendi adı yoktur; komşu beyaz tuştan türetilir. Bir beyaz tuşun hemen sağındaki siyah tuş o notanın diyezidir (yarım ses tizi). Hemen solundaki siyah tuş o notanın bemolüdür (yarım ses peseyi). Örneğin Do ile Re arasındaki siyah tuşa hem «Do diyez» hem «Re bemol» denir; ses aynıdır.

Klavyede birbirine en yakın iki ses arasındaki uzaklık yarım sestir; yan yana iki tuş (renkleri ne olursa olsun) yarım ses uzaklıktadır. İki yarım ses bir tam ses eder.

Bir oktavda 7 beyaz ve 5 siyah tuş, toplam 12 ayrı ses bulunur. Bu 12 ses yarım ses aralıklarıyla sıralanır. İleride gam ve akor öğrenirken bu aralıkları sayarak çalışacağız; bu derste yalnız tuşları tanımak yeterli.

Örnek. Fa ile Sol arasındaki siyah tuşun adı nedir? Fa ile Sol birbirinden kaç ses uzaktadır?

• Fa’nın hemen sağındaki siyah tuş Fa’nın diyezidir; aynı tuş Sol’ün bemolüdür.
• Fa – Fa diyez yarım ses, Fa diyez – Sol yarım ses; toplam iki yarım ses = bir tam ses.

CevapFa diyez (= Sol bemol) · Fa ile Sol arası bir tam ses

Parmak numaraları

Piyanoda her parmağın bir numarası vardır ve parçalarda notaların üstüne bu numaralar yazılır. Numaralar iki el için de aynıdır. 1 başparmaktır, sayma buradan başlar ve serçeye kadar gider.

KısayolSağ elde numaralar soldan sağa 1-2-3-4-5 artar; sol elde sağdan sola artar. Başparmak iki elde de ortaya, serçeler dışa bakar.

Başlangıçta en rahat düzen beş parmak konumudur. Beş parmak beş bitişik beyaz tuşun üzerine konur, her parmak bir tuştan sorumlu olur ve el yerinden oynamaz.

Örnek. Sağ elin 1 numaralı parmağı Do tuşunda duruyor. 3 numaralı parmak hangi notaya basar? 5 numaralı parmak hangisine?

• Parmak numarası, Do’dan itibaren sayılan beyaz tuş sırasıyla aynıdır: 1 Do, 2 Re, 3 Mi, 4 Fa, 5 Sol.
• 3 numaralı parmak Mi’ye, 5 numaralı parmak Sol’e denk gelir.

Cevap3 → Mi (E) · 5 → Sol (G)

Oturuş ve el duruşu

Doğru duruş, hızdan önce gelir; çünkü bozuk duruşla yerleşen alışkanlığı sonradan düzeltmek zordur. Sandalyenin kenarına, dik biçimde oturulur. Dirsekler yaklaşık klavyenin yüksekliğinde olmalı; omuzlar yukarı çekilmemelidir.

• Bilekler düz tutulur: ne yukarı kırılır ne aşağı sarkar.
• Parmaklar hafifçe kıvrık, avuçta küçük bir top varmış gibi durur.
• Tuşa parmak ucunun yumuşak kısmıyla basılır.
• Tırnaklar kısa tutulur; uzun tırnak tuşa değip sesi bozar.
• Basılmayan parmaklar gevşek durur, havaya kalkmaz.

Tuşa basarken omuz ve el değil, parmağın kendisi çalışır. Çok sert basmak gerekmez: tuşa vurmak yerine, tuşun dibine kadar kontrollü ve yumuşak bastırmak daha iyi ses verir.

Çalışma süresini kısa tutmak yararlıdır: 10-15 dakikalık düzenli oturumlar, bir saatlik tek oturumdan daha rahattır. Elde ağrı hissedilirse ara verilir.