Çizgi ve ölçü

Kalem dereceleri ve malzeme mantığı

Karakalem çizime başlarken doğru kalemi seçmek, çizginin niteliğini doğrudan belirler. Kurşun kalemler grafit ve kil karışımından üretilir. İçindeki kil miktarı arttıkça kalem sertleşir ve rengi açılır; grafit miktarı arttıkça kalem yumuşar ve koyu, doygun bir siyahlık verir.

Kalemlerin üzerinde bulunan harfler bu sertlik derecesini gösterir: H (Hard - sert) serisi kalemler açık gri ve ince çizgi verirken, B (Black - yumuşak) serisi kalemler koyu ve yumuşak iz bırakır. HB ise iki grubun ortasına yakın standart derecedir.

KısayolB sayısı büyüdükçe kalem yumuşar ve koyulaşır (6B en koyu); H sayısı büyüdükçe sertleşir ve açılır (4H çok açık).

Silgi olarak standart plastik silgiler yerine şekil verilebilen hamur silgi kullanmak kâğıdın dokusunu zedelemez ve istenen küçük alanlardaki ışık noktalarını temizlemeyi sağlar.

Kalemi tutuş ve çizgi çeşitleri

Resim çizerken kalemi yazı yazar gibi parmak uçlarıyla sıkıca tutmak en yaygın hatadır. Yazı tutuşu kalemi kâğıda dik basar, parmakları kilitler ve yalnız küçük, kesik çizgiler çizmeye izin verir. Oysa resimde uzun, rahat ve akıcı hatlara ihtiyaç vardır.

Çizim için üstten tutuş (serbest tutuş) tercih edilir: kalem avuç içinde, başparmak ile diğer dört parmak arasında gevşekçe tutulur. Kalemin ucu kâğıda daha yatık açıyla değer. Böylece hem kalemin ucu hızla körelmez, hem de bilek yerine omuz ve dirsek hareket ettirilerek uzun ve düzgün çizgiler çekilebilir.

• Yapı çizgileri (kılavuz çizgiler): Nesnenin sınırlarını, eğimini ve oranlarını belirlemek için hafifçe çizilen, silinmesi gerekmeyen yardımcı çizgilerdir.
• Kontur çizgisi: Nesnenin dış hatlarını ve hacim sınırlarını tanımlayan kesin çizgidir.
• Arama çizgileri: Doğru hattı bulana kadar kâğıda art arda atılan hafif ve serbest çizgilerdir; hata yapmaktan korkmadan doğru formu bulmayı sağlar.

KısayolDüz çizgi çizerken parmaklarınızı değil, omzunuzu ve dirseğinizi hareket ettirin; gözünüzü kalemin ucuna değil, çizginin varacağı noktaya dikin.

Örnek. Kâğıda uzun ve düz bir dikey hat çizerken çizgi sürekli yamuluyor ve titreşiyor. Tutuşta ve harekette ne değiştirilmelidir?

• Bileğin kâğıda dayalı olup olmadığı kontrol edilir; bilek dayalıysa hareket kısıtlanır.
• Kalem yazı tutuşundan serbest avuç tutuşuna geçirilir.
• Çizim hareketi parmaklardan ya da bilekten değil, dirsek ve omuzdan başlatılır.
• Çizerken kalemin hemen ucuna bakmak yerine çizginin biteceği alt noktaya odaklanılır.

CevapKalem gevşek avuç tutuşuna alınmalı, bilek kilitlenip hareket omuzdan yapılmalı ve varış noktasına bakılmalıdır.

Kalemle oran ve ölçü alma tekniği

Gördüğümüz bir nesneyi kâğıda benzer şekilde aktarabilmenin sırrı santimetrelerle ölçmek değil, oranları doğru kurmaktır. Örneğin bir vazonun genişliği yüksekliğinin yarısı kadar mıdır? Bunu anlamak için kurşun kalem bir ölçüm aleti olarak kullanılır.

Kalemle ölçü alırken sırasıyla şu adımlar uygulanır:

• Kolu kilitleyin: Ölçüm yapan kol dirsekten asla bükülmemeli, tam ileri doğru uzatılarak kilitlenmelidir. Kol bükülürse kalemin göze olan mesafesi değişir ve her seferinde farklı bir ölçü çıkar.
• Tek gözü kapatın: İki gözle bakıldığında oluşan derinlik algısı ölçümü şaşırtır. Daima aynı gözü kapatıp tek gözle nişan alın.
• Birim belirleyin: Kalemi dik tutun, kalemin ucunu nesnenin en tepe noktasına denk getirin. Başparmağınızı kalemin gövdesinde kaydırarak nesnenin alt sınırına hizalayın. Kalemin ucu ile başparmağınızın arası artık sizin «ölçü biriminizdir».
• Oranı karşılaştırın: Bu birimi bozmadan kalemi yan çevirin ve nesnenin genişliğine kaç birim sığdığını sayın.

Altın KuralÖlçü alırken kol dirsekten asla bükülmez ve daima aynı göz kapatılır; mesafe değişirse bütün oranlar çöker.

Örnek. Karşınızdaki bir sürahinin yüksekliğini kalemle 1 birim olarak ölçtünüz. Kalemi yan çevirdiğinizde sürahinin taban genişliğine bu birimin tam olarak yarısı (0.5 birim) denk geliyor. Bu sürahi kâğıda 20 cm boyunda çizilecekse taban genişliği kaç cm olmalıdır?

• Ölçülen oran: Genişlik / Yükseklik = 0.5 / 1 = 1 / 2.
• Kâğıttaki yükseklik: 20 cm.
• Kâğıttaki genişlik: 20 cm × 0.5 = 10 cm olmalıdır.

Cevap10 cm

Hizalama ve açı bulma

Birden fazla nesneyi çizerken ya da eğik kenarları tespit ederken kalemi yatay ve dikey bir cetvel gibi kullanırız. Buna hizalama denir.

Kalemi tam yatay tutarak baktığınızda, bir nesnenin alt köşesi diğer nesnenin neresine denk geliyor görebilirsiniz. Örneğin masadaki elmanın tabanı, yanındaki şişenin etiket hizasında mı yoksa daha aşağıda mı? Kalemi yere paralel tutmak bu farkı anında gösterir.

Aynı şekilde eğimli bir hattın (örneğin eğik duran bir kitabın sırtının) açısını bulmak için kalemi o çizginin açısıyla birebir aynı doğrultuda tutarsınız. Kolunuzun açısını bozmadan kalemi kâğıdın üzerine yaklaştırıp kâğıda aktardığınızda doğru açıyı yakalamış olursunuz.

Negatif alan ve bütünden parçaya çizim

İnsan beyni nesneleri semboller olarak hatırlar: bir fincan gördüğümüzde beyin hemen ezberindeki «fincan» simgesini çizmeye çalışır. Bu ezberi kırmanın ve gördüğümüzü gerçekte olduğu gibi aktarmanın en güçlü yöntemi negatif alana odaklanmaktır.

Pozitif alan nesnenin kendisidir; negatif alan ise nesnenin çevresinde veya parçaları arasında kalan boşlukların şeklidir. Örneğin fincanın kulpu ile gövdesi arasındaki hava boşluğuna bir şekil gibi odaklanıp o boşluğu çizerseniz, kulp kendiliğinden kusursuz oranda ortaya çıkar.

Çizime daima bütünden parçaya (genelden özele) doğru başlanır. Ayrıntılara, süslemelere ya da göz-burun detaylarına hemen girilmez. Önce nesnelerin kapladığı genel alan basit geometrik kutularla (zarf yöntemi) belirlenir, oranlar test edilir ve her şey doğruysa detaylara geçilir.

KısayolÖnce koca bir kutu çizip nesneyi içine sığdırın; oranlar doğruysa ayrıntıları ekleyin. Detaydan başlarsanız sayfa bittiğinde nesne sığmayabilir.