Temel şekiller ve hacim

Şekil (2D) ile Form ve Hacim (3D) farkı

Resim sanatının temel büyüsü, iki boyutlu düz bir kâğıt üzerinde üç boyutlu nesneler varmış gibi bir yanılsama (illüzyon) yaratabilmektir. Bu yanılsamayı kurabilmek için şekil ile form (hacim) arasındaki farkı anlamak gerekir.

Şekil: Yalnızca eni ve boyu olan, kâğıt üzerinde iki boyutlu (2D) düz bir alanı kaplayan sınırdır. Daire, kare ve üçgen birer şekildir. Düzdürler, ağırlıkları ve derinlikleri yoktur.

Form ve Hacim: En ve boyun yanına derinliğin de eklenmesiyle oluşan üç boyutlu (3D) kütledir. Küre, küp, silindir ve koni birer formdur. Bu kütleler uzayda yer kaplar, etraflarında dolaşılabilir ve elle tutulabilir bir hacim hissi verir.

KısayolDaire düz bir kâğıt parçasıdır; küre ise avucunuzda tuttuğunuz bir tenis topudur. Ressam daire çizmez, küre inşa eder.

Görsel dünyayı basitleştirme: Kütle analizi

Çevremizde gördüğümüz en karmaşık nesneler bile bu dört temel formun birleşimi, kesilmesi veya uzatılmasıyla oluşur. Usta çizerlerin gördükleri her şeyi hızla kâğıda aktarabilmelerinin sırrı, ayrıntılara boğulmadan önce nesneyi bu geometrik kütlelere indirgemeleridir.

• Küre temelli nesneler: Elma, portakal, insan kafatasının kubbesi, göz küresi, çaydanlığın yuvarlak gövdesi.
• Silindir temelli nesneler: Ağaç gövdeleri, kollar ve bacaklar, su bardağı, şişe, mum, parmaklar.
• Küp ve prizma temelli nesneler: Kitap, kutu, masa, bina, araba gövdesi, cep telefonu.
• Koni temelli nesneler: Huni, dondurma külahı, sivri çatılar, çam ağacı kütlesi.

KısayolÇizmeye başlamadan önce kendinize sorun: «Bu nesne bir küp mü, silindir mi, küre mi yoksa bunların birleşimi mi?»

Örnek. Gövdesi yuvarlak, boynu ince ve uzun, tabanı geniş bir sürahiyi çizerken bu sürahi hangi temel formlara ayrılarak taslağı kurulur?

• Sürahinin ana gövdesi hafif basık bir küre olarak düşünülür.
• Boyun kısmı dik ve dar bir silindirdir.
• Gövdeden boyna geçiş kesik bir koni parçasıdır.
• Taban kısmı ise basık bir silindir veya daire elipsidir.

CevapKüre (gövde) + Silindir (boyun) + Koni (geçiş) bileşimi

Silindir ve elips mantığı: En sık yapılan hata

Yeni başlayanların en sık yaptığı hata, bir bardağın veya silindirik vazonun tabanını cetvelle çizilmiş gibi dümdüz yatay bir çizgi olarak çizmektir. Oysa bir bardağın altı da üstü gibi bir dairedir ve açılı bakıldığında asla düz bir çizgiye dönüşmez.

Daireye tam tepeden bakıldığında tam bir daire görünür; ancak ona yandan bir açıyla baktığımızda perspektif etkisiyle daralır ve elips haline gelir.

Elipsin genişliği (şişmanlığı), sizin göz hizanıza (ufuk çizgisine) olan uzaklığına göre değişir:

• Göz hizasında yatay duran bir daire (bardağın ağzı gibi) dümdüz bir çizgi gibi görünür.
• Göz hizanızdan aşağıya doğru indikçe (masanın üzerindeki bir bardağa yukarıdan baktığınızda) elips giderek daha fazla açılır ve yuvarlaklaşır.
• Dolayısıyla bir bardağın alt tabanı, üst ağzından daha aşağıda olduğu için tabandaki elips, ağızdaki elipsten daha kavisli ve daha şişmandır.

Taban KuralıBardağın altını asla düz çizmeyin; alt kenar, üst kenardaki elips eğrisinden bile daha yuvarlak bir yay çizer.

Yüzey çizgileri (Cross-contour) ile kütle hissi

Bir nesnenin yalnızca dış sınırlarını çizen çizgiye kontur çizgisi denir. Ancak kontur çizgisi tek başına nesnenin içinin doluluğunu ve yuvarlaklığını göstermeye yetmez.

Nesnenin yüzeyini enine veya boyuna saran kılavuz çizgilere yüzey çizgileri (cross-contour) denir. Tıpkı bir coğrafya küresinin üzerindeki enlem ve boylam çizgileri gibi, bu çizgiler yüzeyin hangi yöne büküldüğünü göze doğrudan anlatır.

Örneğin düz silindirik bir kola kutusunun üzerine düz yatay çizgiler çizerseniz kutu düz bir kâğıt gibi görünür; ancak çizgileri silindirin eğimine uygun olarak kavisli (U şeklinde yaylarla) çizerseniz kutu anında yuvarlaklaşıp kâğıttan fırlar.

Örnek. Kâğıda çizilen bir elmanın yuvarlak ve dolgun görünmesini sağlamak için yüzey çizgileri nasıl atılmalıdır?

• Elmanın merkezinde sapın çıktığı çukur tepe noktası referans alınır.
• Çizgiler bu tepeden başlayarak elmanın dış kenarlarına doğru kavis çizerek yay gibi indirilir (boylam çizgileri).
• Enine atılan çizgiler ise elmanın ekvatorunda düz, üstte yukarı kavisli, altta aşağı kavisli bükülür.
• Bu çizgiler kâğıttaki düz daireyi anında üç boyutlu bir küreye dönüştürür.

CevapElmanın kavisli yüzeyini saran enlem ve boylam yayları şeklinde yüzey çizgileri çizilmelidir.

İki boyutlu kâğıtta derinlik kuralları

Birden çok formu bir araya getirirken kâğıtta ön-arka ve derinlik ilişkisi kurmak için üç temel görsel kural kullanılır:

KısayolDerinlik formülü: Öndeki nesne daha büyüktür, kâğıtta daha aşağıdadır ve arkasındaki nesneyi kısmen kapatır.