Işık kaynağı ve hacmin doğuşu
Çizgi bir nesnenin sınırlarını belirler; ancak ona ağırlık, doluluk, doku ve üç boyutlu gerçeklik hissini kazandıran şey ışık ve gölgedir. Işık olmadan hiçbir form görülemez ve hacim kazanamaz.
Çizime tonlama yapmaya başlamadan önce atılması gereken ilk adım, ışık kaynağının nerede olduğunu kesinleştirmektir. Işık soldan mı geliyor, sağdan mı, yukarıdan mı yoksa önden mi? Işık kaynağının yönü ve açısı, nesne üzerindeki bütün aydınlık ve karanlık bölgelerin haritasını çizer.
KısayolIşık kaynağı tek bir noktadan gelmelidir. Birden çok yönden gelen kontrolsüz ışık, formu parçalar ve gölge planını karıştırır.
Işığa doğrudan bakan yüzeyler açık tonda kalırken, ışıktan uzaklaşan ve ışığın teğet geçtiği yüzeyler kademeli olarak kararır ve gölgeye dönüşür.
Altı temel ton bölgesi: küre üzerinde ışık haritası
Işık ve gölgenin form üzerindeki dağılımını anlamanın en kusursuz yolu basit bir küre modelini incelemektir. Bir küre ve çevresinde ışık altı belirgin bölgeye ayrılır:
| Bölge adı | Açıklama ve konumu | Ton derecesi (1-5 skala) |
|---|---|---|
| 1. Parlama noktası (Highlight) | Işığın nesneye tam dik açıyla çarptığı en aydınlık nokta | 1 (Kâğıdın saf beyazı — hiç boyanmaz) |
| 2. Açık ton (Aydınlık yüzey) | Işığı doğrudan alan parlak yüzey | 2 (Çok hafif gri tonlama) |
| 3. Orta ton (Yarı ton) | Yüzeyin ışıktan gölgeye doğru büküldüğü yumuşak geçiş kuşağı | 3 (Orta gri — nesnenin gerçek yerel rengi) |
| 4. Öz gölge (Çekirdek gölge) | Işık ışınlarının artık teğet geçip ulaşamadığı en karanlık hat | 4 – 5 (Form üzerindeki en koyu bölge) |
| 5. Yansıyan ışık | Zeminden veya duvardan gölgenin içine geri seken aydınlık | 3 – 4 (Öz gölgeden daha açık, aydınlıktan koyu) |
| 6. Düşen gölge | Nesnenin ışığı kesmesiyle masanın veya zeminin üstünde oluşan gölge | 5 (Nesnenin dibinde en koyu siyah) |
Parlama KuralıParlama noktasına asla kalem değdirmeyin; kâğıdın kendi saf beyazını koruyun ya da hamur silgiyle nokta atışı açın.
Örnek. Küre çizen bir öğrenci gölgenin alt kenarını masanın üstüne kadar simsiyah boyamıştır. Çizimde kürenin yuvarlaklığı kaybolmuş ve düz bir daireye benzemiştir. Hangi bölge unutulmuştur?
- Masa beyaz veya açık renkli bir zemin olduğunda, üzerine düşen ışık yukarıya, kürenin alt gölgesine doğru geri yansır.
- Bu yansıma kürenin alt kenarında «yansıyan ışık» adı verilen hafif bir aydınlık şerit oluşturur.
- Bu şerit olmadan öz gölge masayla birleşir ve kürenin alt kavisi görünmez.
CevapYansıyan ışık (reflected light) unutulmuştur; alt kenar hafifçe açılarak kürenin yuvarlaklığı geri kazandırılmalıdır.
Yansıyan ışık ve Düşen gölgenin yapısı
Yansıyan ışık, yeni başlayanların en çok kaçırdığı fakat profesyonel çizimin en büyük sırrıdır. Işık yalnızca kaynaktan çıkıp nesneye çarpmaz; masaya, duvara veya yanındaki diğer nesnelere çarpıp oradan gölgede kalan yüzeylere geri seker. Bu geri seken zayıf ışık, gölgenin içini hafifçe aydınlatır ve nesnenin arkasındaki boşluğu hissettirir.
Düşen gölge (Cast shadow): Nesnenin zemin üzerinde yarattığı gölgedir ve iki önemli özelliğe sahiptir:
- Temas noktası (Occlusion shadow): Nesnenin zemine tam değdiği alt çizgi, ışığın hiç giremediği en karanlık, zifiri siyah noktadır.
- Kenar yumuşaması: Nesneden uzaklaştıkça düşen gölgenin kenarları jilet gibi keskin kalmaz; ışık kaynağı tek bir nokta olmadığı için yarı gölge (penumbra) genişler; kenarlar giderek yumuşar, flulaşır ve dağılır.
KısayolDüşen gölge nesnenin hemen dibinde keskin ve simsiyahtır; nesneden uzaklaştıkça rengi açılır ve kenarları bulanıklaşır.
Tarama ve tonlama teknikleri
Karakalemle ton değeri oluştururken çizgilerin kâğıda nasıl uygulandığı dokuyu ve kaliteyi belirler:
| Teknik | Nasıl yapılır? | Nerede kullanılır? |
|---|---|---|
| Düz tarama (Hatching) | Birbirine paralel, eşit aralıklı düz çizgiler çekerek | Düz yüzeyler, ilk hafif ton katmanı |
| Çapraz tarama (Cross-hatching) | Paralel çizgilerin üzerine farklı açıyla ikinci ve üçüncü kat çizgiler atarak | Derin gölgeler, kademeli koyulaştırma |
| Form taraması (Kavisli tarama) | Çizgileri nesnenin yuvarlak yüzey eğimini takip edecek yaylar şeklinde atarak | Küre, elma, bacak gibi kavisli hacimler |
Çizgileri parmakla ovarak dağıtmak (lekeleme yapmak) başlangıçta kâğıdı kirletir ve çizimin netliğini bozar. Ton geçişlerini parmakla ovuşturmak yerine kalemin ucunun açısıyla ve katman katman tarayarak vermek çok daha temiz sonuç üretir.
Beş basamaklı ton skalası ve değer kontrolü
Resimde tonlama becerisini geliştirmek için her çizerin düzenli olarak beş basamaklı ton skalası egzersizi yapması gerekir. Kâğıda yan yana beş kutucuk çizilir:
- 1. Kutu: Saf kâğıt beyazı (hiç dokunulmaz).
- 2. Kutu: Çok açık gri (HB kalemle tüy gibi hafif dokunuş).
- 3. Kutu: Orta gri (2B kalemle dengeli baskı).
- 4. Kutu: Koyu gri (2B veya 4B kalemle sıkı tarama).
- 5. Kutu: Doygun, kadifemsi yoğun siyah (4B veya 6B kalemle tam bastırma).
Örnek. Çizilen bir natürmortta nesneler soluk ve yassı duruyor, derinlik hissi oluşmuyor. Ton skalasına göre problem nedir?
- Çizimdeki en koyu yer kontrol edilir; genellikle 4 ve 5 numaralı koyu tonlar kullanılmamıştır.
- En aydınlık yer kontrol edilir; her yer hafifçe karalanmış, 1 numaralı parlama beyazı kalmamıştır.
- Kontrast yetersizliği yüzünden resim orta grilerde sıkışıp kalmıştır.
CevapKontrast eksikliği vardır; en açık yerler açılmalı, en koyu gölgeler 4B/6B ile doygunlaştırılmalıdır.
Testten önce bunları bil
- Gölgenin altındaki yansıyan ışığı asla unutmayın
Öz gölgenin bittiği alt kenarda zeminden geri seken zayıf ışık şeridi nesneye hacim kazandırır.
- Düşen gölgenin kenarlarını uzakta yumuşatın
Düşen gölge nesneden uzaklaştıkça kenarları dağılır ve flulaşır; her yerde keskin çizilmez.
- Tonları parmağınızla ovuşturarak dağıtmayın
Parmaktaki doğal yağ grafiti kâğıda sıvar ve çamurlu bir leke bırakır; geçişleri kalem darbeleriyle kurun.
- Parlama noktası için kâğıt beyazını koruyun
Işığın vurduğu en parlak noktayı baştan boyamayın ya da hamur silgiyle temizce açın.
Kendini dene
Cevaba dokun — neden öyle olduğunu birlikte görelim.
Işığın nesneye tam dik açıyla çarptığı ve kâğıdın saf beyazı olarak bırakılan en parlak alana ne ad verilir?
Form üzerindeki gölgenin içine çevredeki masa veya duvardan geri seken zayıf aydınlığa ne denir?
Nesnenin kendi gövdesi üzerinde ışığı almayan ve en koyu olan gölge kuşağına ne ad verilir?
Nesnenin zemin üzerine düşürdüğü gölge (düşen gölge) nesneden uzaklaştıkça nasıl değişir?
Nesnenin zemine tam temas ettiği en karanlık ve derin gölge noktasına ne ad verilir?
Paralel çizgilerin üzerine farklı bir açıyla ikinci kat çizgiler atılarak yapılan koyulaştırma tekniğine ne ad verilir?
Karakalem tonlama yaparken ton geçişlerini parmakla ovarak dağıtmanın en olumsuz sonucu nedir?
Bir çizimde nesnelerin yassı ve soluk görünmesinin, üç boyutlu derinlik kazanamamasının temel sebebi nedir?
Küre veya elma gibi yuvarlak bir formu tararken çizgilerin yönü nasıl olmalıdır?
Karakalem çizimde koyu alanların içinden ışık noktalarını ve yansıyan ışık şeritlerini temizce açmak için hangi silgi kullanılır?
Alıştırma bitti — –
Sıradaki konu: Perspektife giriş.
0/10 · soru cevaplandı