Taşlar ve hareketleri

Tahtanın düzeni ve taşların dizilişi

Satranç, 64 kareden (32 açık, 32 koyu renk) oluşan kare bir tahta üzerinde iki kişiyle oynanır. Tahtayı yerleştirirken en önemli kural, her iki oyuncunun da sağ alt köşesinde daima açık (beyaz) renkli karenin bulunmasıdır. Buna satrançta «sağ köşe beyaz» kuralı denir.

Tahtadaki dikey hatlara sütun denir ve soldan sağa a, b, c, d, e, f, g, h küçük harfleriyle gösterilir. Yatay hatlara yatay denir ve aşağıdan yukarıya 1’den 8’e kadar numaralanır. Her karenin adı sütun harfi ve yatay numarasının birleşimidir; örneğin sol alt köşe a1, sağ üst köşe h8 karesidir.

KısayolTahta kuralı: sağ alt köşe daima beyazdır. Beyaz taşlar 1. ve 2. yataylara, siyah taşlar 7. ve 8. yataylara dizilir.

İlk yatayda taşlar köşelerden merkeze doğru simetrik dizilir: köşelerde Kaleler (a1-h1), yanlarında Atlar (b1-g1), onların yanında Filler (c1-f1) yer alır.

Merkezdeki iki kareye vezir ve şah oturur. En sık yapılan hata bu iki taşı karıştırmaktır. Altın kural şudur: vezir kendi rengindeki kareye oturur. Beyaz vezir beyaz kareye (d1), siyah vezir siyah kareye (d8) konur. Şahlar ise kalan karelere (beyaz şah e1, siyah şah e8) yerleşir. 2. ve 7. yatayların tamamına 8’er piyon dizilir.

Düz ve çapraz hatlar: Kale, Fil ve Vezir

Kale (K / R): Yatay ve dikey doğrultularda, önü açık olduğu sürece istediği kadar kare ilerleyebilir. Başka bir taşın üzerinden atlayamaz. Karşısına rakip taş çıktığında durup onu alabilir veya rakip taştan önceki karede durabilir.

Fil (F / B): Yalnızca çapraz hatlar boyunca, önü açık olduğu sürece istediği kadar kare gidebilir. Her oyuncunun biri açık renkli karelerde, diğeri koyu renkli karelerde hareket eden iki fili vardır. Bir fil oyun boyunca asla başladığı kare renginden başka renkteki bir kareye geçemez.

Vezir (V / Q): Tahtadaki en hareketli ve en güçlü taştır. Hem bir kale gibi yatay ve dikey, hem de bir fil gibi çapraz doğrultularda istediği kadar kare ilerleyebilir. Kale ve fil gibi vezir de diğer taşların üzerinden atlayamaz.

KısayolVezir = Kale + Fil gücündedir. Uzak mesafeden hem düz hem çapraz tehdit yaratabilen tek taştır.

Örnek. d4 karesinde duran bir beyaz fil, tek bir hamlede b2 karesine gidebilir mi? f5 karesine gidebilir mi?

• d4 karesi koyu renklidir; fil yalnız koyu renkli çaprazlarda hareket edebilir.
• d4’ten sol alta çapraz: c3, b2, a1. Dolayısıyla b2’ye tek hamlede gidebilir.
• d4’ten f5’e gitmek için 2 sağa 1 yukarı gitmek gerekir; bu bir çapraz hat değildir.
• Fil tek hamlede f5’e gidemez (f6 karesine gidebilirdi).

Cevapb2 karesine gidebilir · f5 karesine gidemez

Özel taşlar: At ve Şah

At (A / N): Hareketi diğer bütün taşlardan farklıdır. «L» harfi şeklinde hareket eder: iki kare düz (yatay ya da dikey) ve ardından bir kare yana (dik açıyla). Toplam üç karelik bir yolu tamamlar.

Atın en önemli üstünlüğü, diğer taşların üzerinden atlayabilen tek taş (rok hamlesi hariç) olmasıdır. Kendi taşlarının ya da rakip taşların arkasında dursa bile hedefine zıplayabilir; yalnız gideceği karede kendi taşı olmamalıdır.

At her hamlesinde bastığı karenin rengini değiştirir. Beyaz karede duran bir at bir sonraki hamlede mutlaka siyah kareye basar; siyah karedeki at ise mutlaka beyaz kareye gider.

Şah (Ş / K): Satrancın merkezindeki taştır. Her yöne (yatay, dikey, çapraz) yalnızca bir kare ilerleyebilir. Şah taş alabilir ancak asla rakip taşların kontrol ettiği (tehdit ettiği) bir kareye basamaz.

Şah tehdit edildiğinde buna şah çekmek denir. Şah çekildiğinde oyuncu mutlaka şahını kurtarmak zorundadır: ya şahı güvenli bir kareye kaçar, ya şah çeken taşı alır, ya da araya bir taş kapatır. Bu üç yoldan hiçbiri yapılamıyorsa oyun mat ile biter.

Örnek. Tahtanın tam merkezinde, e4 karesinde duran bir at, önü ve çevresi tamamen boşken tek hamlede kaç farklı kareye gidebilir?

• Atın e4’ten gidebileceği kareler: d6, f6 (iki yukarı bir yan).
• c5, g5 (bir yukarı iki yan).
• c3, g3 (bir aşağı iki yan).
• d2, f2 (iki aşağı bir yan).
• Bu karelerin toplam sayısı 8’dir.

Cevap8 farklı kare

Piyon: İlerleme ve taş alma farkı

Piyon: Satranç ordusunun en kalabalık askeridir. Piyonlar daima yalnızca ileriye doğru hareket eder; geriye veya yana doğru hareket edemezler.

Piyon henüz başlangıç karesindeyken (beyazlar 2. yatayda, siyahlar 7. yatayda) oyuncunun isteğine bağlı olarak bir kare veya iki kare ileri sürülebilir. Başlangıç karesinden ayrıldıktan sonra ise her hamlede yalnızca bir kare ileri gidebilir.

KısayolPiyon hareket ettiği gibi taş almayan tek taştır: düz bir kare ileri yürür, ancak bir kare çapraz ileriye doğru taş alır.

Bir piyonun hemen önündeki karede herhangi bir taş (dost ya da rakip) varsa piyon bloke olur, ilerleyemez ve o taşı alamaz. Piyon taş alabilmek için sağ ya da sol çaprazındaki bitişik karede bir rakip taş bulunmalıdır.

Örnek. e4 karesindeki beyaz piyon, d5 karesindeki siyah atı alabilir mi? e5 karesindeki siyah kaleyi alabilir mi?

• d5 karesi, e4’ün bir kare sol çapraz ilerisindedir. Piyon çaprazındaki taşı alabilir.
• e5 karesi ise e4’ün tam önündeki düz karedir. Piyon düz doğrultudaki taşı alamaz, taş yüzünden bloke olur.

Cevapd5’teki atı alabilir · e5’teki kaleyi alamaz

Taşların puan değerleri ve taş alma

Satrançta taşların güçlerini karşılaştırabilmek ve doğru taş değişimleri yapabilmek için puanlama sistemi kullanılır. Bu puanlar oyunun kuralı gereği değil, stratejik karar vermeyi kolaylaştıran evrensel ölçülerdir.

Satrançta taş alma hamlesi, rakip taşın bulunduğu kareye kendi taşını koymak ve rakip taşı tahtadan dışarı çıkarmak şeklinde yapılır. Damadaki gibi taşın üzerinden atlayıp alma kuralı yoktur; at hariç hiçbir taş başka taşın üzerinden geçemez (rok hamlesi hariç).