Kelimeler1 / 4
1. bölüm · Kelimeler
Altı modal fiil
Modal fiil tek başına az kullanılır: yanına ikinci bir fiil alır ve ona anlam katar. Yetenek, izin, zorunluluk ya da istek.
Türkçede bunlar çoğu zaman ektir («-ebilmek», «-meli»); Almancada ayrı bir kelimedir. Fiile dokun; Almanca okunur.
2. bölüm · Gramer
Asıl fiil en sona gider
Modal fiil çekilir ve ikinci sırada durur. Asıl fiil mastar hâlinde cümlenin en sonuna gider.
Türkçede «zıplayabiliyor» tek kelime; Almanca onu ikiye böler: kann … springen. Örneklere bak:
- Kann die Katze hoch springen? – Ja, sie kann sehr hoch springen.
- Was möchtest du trinken? – Einen Tee, bitte.
Sonda bekleyen mastar
Kalın yazılan fiil hiç çekilmez: kim yaparsa yapsın sözlükteki biçimiyle sonda durur. Rozet hangi modalın çalıştığını gösteriyor.
könnenDie Katze kann auf den Tisch springen.
Kedi masaya zıplayabiliyor.
wollenDie Katze will mit dem Ball spielen.
Kedi topla oynamak istiyor.
möchtenDie Katze möchte im Korb schlafen.
Kedi sepette uyumak istiyor.
Ich muss jetzt nach Hause gehen.
Şimdi eve gitmem lazım.
Kannst du bitte das Fenster aufmachen?
Pencereyi açabilir misin lütfen?
Wir dürfen hier nicht parken.
Buraya park etmemiz yasak.
Sondaki fiil hiç çekilmez: Ich kann gut kochen. Ich kann gut koche yanlış.
Soruda modal başa geçer, mastar yine sonda kalır: Kannst du mir helfen?
Cümle parantezi
Modal parantezi açar, mastar kapatır. Aradaki her şey içeride kalır.
| 1. yer | 2. yer · modal | orta | son · mastar |
|---|---|---|---|
| Die Katze | kann | auf den Tisch | springen |
| Ich | muss | jetzt nach Hause | gehen |
| Wir | dürfen | hier nicht | parken |
3. bölüm · Gramer
Hangi modal ne demek?
Türkçede «-ebilir» hem yetenek hem izin demek. Almanca ikisini ayırır: elinden geliyor mu → können, izin var mı → dürfen.
Çekimde bir tuhaflık var: ich ile er / sie / es aynıdır ve ek almaz.
Bir kedi, altı modal
könnenDie Katze kann gut springen.
Kedi iyi zıplayabiliyor.
dürfenDie Katze darf nicht auf den Tisch.
Kedinin masaya çıkması yasak.
müssenDie Katze muss zum Tierarzt.
Kedinin veterinere gitmesi gerekiyor.
möchtenDie Katze möchte ein Croissant.
Kedi bir kruvasan istiyor.
wollenDie Katze will nach draußen.
Kedi dışarı çıkmak istiyor.
Du sollst mehr Wasser trinken.
Daha çok su içmen gerekiyor (doktor öyle diyor).
En pahalı karışıklık: Du musst das nicht essen. = bunu yemek zorunda değilsin. Du darfst das nicht essen. = bunu yemen yasak.
wollen sert durur. Kafede, mağazada kibar olan möchten: Ich möchte einen Tee, bitte.
Çekim
ich ile er · sie · es satırı aynı ve eksiz. Çoğulda kökün sesi geri gelir.
| können | müssen | dürfen | wollen | sollen | möchten | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ich | kann | muss | darf | will | soll | möchte |
| du | kannst | musst | darfst | willst | sollst | möchtest |
| er · sie · es | kann | muss | darf | will | soll | möchte |
| wir | können | müssen | dürfen | wollen | sollen | möchten |
| ihr | könnt | müsst | dürft | wollt | sollt | möchtet |
| sie · Sie | können | müssen | dürfen | wollen | sollen | möchten |
4. bölüm · Alıştırma
Hangi modal, hangi biçim?
Boşluğa doğru parçayı seç. Modal ikinci sırada çekildi mi, asıl fiil sonda mastar mı; anlamda yetenek mi, izin mi, zorunluluk mu?
-
1
Die Katze kann auf den Tisch .
Modal varsa asıl fiil çekilmez; mastar hâlinde sona gider: springen.
-
2
Ich gut kochen.
İyi yemek yapabilirim.
Modalda ich biçimi ek almaz: ich kann.
-
3
Die Katze nicht auf den Tisch.
Kedinin masaya çıkması yasak.
Yasak = izin yok → nicht dürfen. muss nicht «gerek yok» demek.
-
4
Ich einen Kaffee, bitte.
mag «severim» demek (mögen); bir şey isterken möchte.
-
5
Du das nicht essen.
Bunu yemek zorunda değilsin.
«Zorunda değilsin» = nicht müssen. nicht dürfen yasak demek.
-
6
Er ein Auto kaufen.
Bir araba almak istiyor.
er biçimi de eksiz: er will. wollt ise ihr biçimi.
-
7
Wir müssen morgen früh .
Yarın erken kalkmamız gerekiyor.
Modal varsa asıl fiil bütün hâlde, mastar olarak sona gider: aufstehen.
-
8
Die Katze zum Tierarzt.
Kedinin veterinere gitmesi gerekiyor.
Zorunluluk → müssen: Die Katze muss zum Tierarzt.