Kelimeler1 / 4
1. bölüm · Kelimeler
Fiilden gelen on sıfat
Türkçede fiile -an / -en (uyuyan) ya da -mış (pişmiş) ekleyip ismin önüne koyarsın. Almancada da aynısı var: ilk beşi -d ile biter, son beşi Perfekt’ten tanıdığın biçim.
Satıra dokun, Almanca okunur.
2. bölüm · Gramer
Partizip I: şu an yapan
Partizip I = mastar + -d: schlafen → schlafend. Eylem o anda sürüyor ve isim onu kendisi yapıyor: «uyuyan kedi».
İsmin önüne gelince normal sıfat gibi ek alır: die schlafende Katze. Örneklere bak:
- Welche Katze meinst du? – Die schlafende Katze im Korb.
- Was ist im Topf? – Kochendes Wasser. Vorsicht!
Eylem sürüyor
schlafen → schlafendWeck die schlafende Katze nicht auf!
Uyuyan kediyi uyandırma!
kochen → kochendDie Katze beobachtet das kochende Wasser.
Kedi kaynayan suyu izliyor.
spielen → spielendDie spielende Katze hält den Ball fest.
Oynayan kedi topu sıkıca tutuyor.
rennen → rennendAuf dem Weg sehe ich eine rennende Katze.
Yolda koşan bir kedi görüyorum.
Wir hören ein weinendes Kind im Nachbarhaus.
Komşu evde ağlayan bir çocuk duyuyoruz.
Ek, sıfat tablosundan gelir: der schlafende Hund, ein schlafender Hund, mit dem schlafenden Hund. Partizip yalnız gövdeyi verir.
Kısaltma işi görür: die Katze, die schläft = die schlafende Katze. Konuşmada ilgi cümlesi, yazıda Partizip daha sık.
İsmin önünde değilse ek almaz: Sie antwortet lachend. = Gülerek cevap veriyor.
Partizip I nasıl kurulur?
Mastar + -d, sonra sıfat eki. Kalın parça -d.
| Mastar | Partizip I | İsimle |
|---|---|---|
| schlafen | schlafend | die schlafende Katze |
| kochen | kochend | das kochende Wasser |
| spielen | spielend | ein spielendes Kind |
| lachen | lachend | lachende Menschen |
3. bölüm · Gramer
Partizip II: olmuş, bitmiş
Partizip II ismin önüne gelince eylem bitmiştir. Nesne alan fiilde anlam edilgen olur: die geöffnete Tür = açılmış kapı.
sein ile çekilen fiilde edilgen değil, «olmuş bitmiş» demektir: die eingeschlafene Katze = uyuyakalmış kedi. Örneklere bak:
- Was frisst die Katze? – Gekochten Fisch.
- Warum ist der Tisch nass? – Wegen der umgefallenen Vase.
Eylem bitmiş, sonuç duruyor
schließen → geschlossenDie Katze wartet vor der geschlossenen Tür.
Kedi kapalı kapının önünde bekliyor.
öffnen → geöffnetEndlich geht sie durch die geöffnete Tür.
Sonunda açılmış kapıdan geçiyor.
kochen → gekochtJetzt frisst sie den gekochten Fisch.
Şimdi pişmiş balığı yiyor.
umfallen → umgefallenDie Katze sitzt neben der umgefallenen Vase.
Kedi devrilmiş vazonun yanında oturuyor.
einschlafen → eingeschlafenDie eingeschlafene Katze liegt auf dem Bett.
Uyuyakalmış kedi yatakta yatıyor.
gebrauchen → gebrauchtIch kaufe ein gebrauchtes Fahrrad.
İkinci el bir bisiklet alıyorum.
Tuzak: haben alan ve nesnesiz fiilden Partizip II sıfatı olmaz. die geweinte Frau yanlış; doğrusu die weinende Frau.
Partizip II’ye -d eklenmez: die eingeschlafende Katze yanlış, die eingeschlafene Katze doğru.
-d etken, ge- çoğu zaman edilgen: der lesende Mann = okuyan adam, das gelesene Buch = okunmuş kitap.
Partizip I mi, II mi?
Türkçedeki ekle kontrol et: «-an / -en» → Partizip I; «-mış» → Partizip II.
| Türkçe | Partizip | Almanca |
|---|---|---|
| kaynayan su | I | das kochende Wasser |
| haşlanmış yumurta | II | das gekochte Ei |
| uyuyan kedi | I | die schlafende Katze |
| uyuyakalmış kedi | II | die eingeschlafene Katze |
| devrilmiş vazo | II | die umgefallene Vase |
4. bölüm · Alıştırma
-d mi, ge- mi?
Boşluğa doğru biçimi seç. Önce sor: eylem şu an sürüyor mu (Partizip I), bitmiş mi (Partizip II)? Sonra eke bak.
-
1
Weck die Katze nicht auf!
Kedi şu anda uyuyor → Partizip I; schlafen nesnesiz ve haben alır, Partizip II sıfatı olmaz.
-
2
Vorsicht, Wasser!
Dikkat, kaynayan su!
Su şu anda kaynıyor → Partizip I; artikelsiz nötr olduğu için -es.
-
3
Die Katze frisst den Fisch.
Kedi pişmiş balığı yiyor.
Balık pişmiş, iş bitmiş → Partizip II; den’den sonra -en.
-
4
Die Katze geht durch die Tür.
Kapıyı biri açmış, kapı kendisi açmıyor → Partizip II: die geöffnete Tür.
-
5
Die Katze liegt auf dem Bett.
Uyuyakalmış kedi yatakta yatıyor.
Partizip II’ye -d eklenmez: eingeschlafen + -e.
-
6
Ich kaufe ein Fahrrad.
İkinci el bir bisiklet alıyorum.
ein nötrde çıplak, işareti sıfat taşır: ein gebrauchtes Fahrrad.
-
7
Wir hören ein Kind.
weinen nesnesiz ve haben alır, Partizip II sıfatı olmaz: ein weinendes Kind.
-
8
Die Katze hält den Ball fest.
Nominativ dişil die’den sonra sıfat eki -e: die spielende Katze.