Kelimeler1 / 4
1. bölüm · Kelimeler
On fiil, Präteritum’uyla
Türkçede geçmiş zaman eki tek: -di. Almancada iki geçmiş zaman var ve anlamları aynı: konuşmada Perfekt, yazıda Präteritum.
İlk altı fiil istisna: konuşurken de Präteritum’la söylenir. Son dördünü daha çok masalda ve haberde görürsün; satıra dokun, Almanca okunur.
2. bölüm · Gramer
war, hatte, konnte: konuşurken de
sein, haben ve modal fiiller geçmişte Perfekt’le değil, Präteritum’la söylenir. Günlük konuşmada bile.
Modal fiilde kural kısa: Umlaut düşer, -te gelir (können → konnte). Asıl fiil yine en sonda. Örneklere bak:
- Wo warst du gestern? – Ich war mit der Katze im Park.
- Warum konntest du nicht kommen? – Ich musste arbeiten.
Dün olanlar, altı fiille
sein → warGestern war die Katze im Park.
Dün kedi parktaydı.
haben → hatteAm Morgen hatte die Katze Hunger.
Sabah kedinin karnı açtı.
können → konnteDie Katze konnte die Tür nicht öffnen.
Kedi kapıyı açamadı.
müssen → musstenWir mussten lange auf den Zug warten.
Treni uzun süre beklemek zorunda kaldık.
wollen → wollteDie Katze wollte nicht beim Tierarzt bleiben.
Kedi veterinerde kalmak istemedi.
dürfen → durfteIm Café durfte die Katze auf dem Stuhl sitzen.
Kafede kedinin sandalyede oturmasına izin vardı.
ich ile er / sie / es Präteritum’da hep aynı, ek almaz: ich war, sie war. Präsens’teki bin / ist ayrımı burada yok.
Wir haben im Park gewesen. diye bir cümle yok. Doğrusu kısa ve doğal: Wir waren im Park.
Çekim: sein, haben, können
Kalın satırlar aynı: ich ve er ek almaz. Öbür modal fiiller können gibi çekilir.
| sein | haben | können | |
|---|---|---|---|
| ich | war | hatte | konnte |
| du | warst | hattest | konntest |
| er / sie / es | war | hatte | konnte |
| wir | waren | hatten | konnten |
| ihr | wart | hattet | konntet |
| sie / Sie | waren | hatten | konnten |
Modal fiil: Umlaut düşer, -te gelir
- können → konnte
- müssen → musste
- dürfen → durfte
- wollen → wollte
3. bölüm · Gramer
Masal dili: -te ya da yeni ünlü
Hikâye, masal ve haber Präteritum’la yazılır. Düzenli fiil köke -te alır: spielen → spielte.
Düzensiz fiil -te almaz, kökteki ünlü değişir: springen → sprang. Kedinin hikâyesini oku:
- Was machte die Katze jeden Tag? – Sie spielte mit dem Ball.
- Wohin sprang sie? – Auf den Tisch.
Bir varmış bir yokmuş
Altı fotoğraf, tek hikâye. Etiket fiilin mastarını ve Präteritum’unu gösteriyor.
sein → warEs war einmal eine kleine Katze.
Bir zamanlar küçük bir kedi varmış.
spielen → spielteJeden Tag spielte sie mit dem Ball.
Her gün topla oynardı.
springen → sprangEinmal sprang sie auf den Tisch.
Bir gün masaya zıpladı.
liegen → lagDann lag sie im Korb.
Sonra sepette yattı.
warten → warteteAm Abend wartete sie vor der Tür.
Akşam kapının önünde bekledi.
schlafen → schliefDanach schlief sie lange auf dem Bett.
Ardından yatakta uzun süre uyudu.
Kök -t ya da -d ile bitiyorsa araya e girer: warten → wartete. wartte söylenemez.
ge- ile başlayan biçim Präteritum değil, Perfekt’in parçası: gesprungen, geschlafen.
Bu fiilleri şimdilik tanımak yeter. Arkadaşına anlatırken Perfekt kullan: Die Katze hat mit dem Ball gespielt.
Aynı fiil, iki geçmiş
Anlam aynı; Präteritum yazıda, Perfekt konuşmada.
| Kalıp | Infinitiv | Präteritum | Perfekt |
|---|---|---|---|
| kök + -te | spielen | spielte | hat gespielt |
| kök -t + -ete | warten | wartete | hat gewartet |
| ünlü değişir | springen | sprang | ist gesprungen |
| ünlü değişir | liegen | lag | hat gelegen |
| ünlü değişir | schlafen | schlief | hat geschlafen |
4. bölüm · Alıştırma
war mı, -te mi, yeni ünlü mü?
Fotoğrafa bak, boşluğa doğru parçayı seç. Önce sor: fiil altı fiilden biri mi, düzenli mi (-te), düzensiz mi (yeni ünlü)?
-
1Gestern die Katze im Park.
gestern geçmişi gösterir; sein geçmişte konuşmada da war olur.
-
2.
Veterinerdeydik.
sein geçmişte war olur; haben … gewesen diye bir yapı yok.
-
3Am Morgen die Katze Hunger.
haben düzensizdir: habte değil, hatte.
-
4Die Katze die Tür nicht öffnen.
Kedi kapıyı açamadı.
Geçmişte Umlaut düşer: konnte; könnte «açabilirdi» demek.
-
5Wir lange auf den Zug warten.
wir ile kişi eki -n gelir: wir mussten.
-
6Im Café die Katze auf dem Stuhl sitzen.
dürfen geçmişte Umlaut’u kaybeder: durfte; darf şimdiki zamanın kökü.
-
7Einmal die Katze auf den Tisch.
Düzensiz fiil -te almaz, ünlüsü değişir: springen → sprang.
-
8Am Abend die Katze vor der Tür.
Kök -t ile bitiyor, araya e girer: wart-e-te.