Renkler

Şu an: renk bir sıfat, yeri biçimini belirler

KısayolRenk bir sıfattır: fiilden sonra çıplak kalır (Das Auto ist rot.), ismin önüne geçince ek alır (ein rotes Auto) — rosa · lila · orange gibi birkaç ödünç renk hariç. Rengin kendisinden söz ediyorsan isimdir: büyük harf ve artikeli das (das Rot).

• Das Auto ist rot. fiilden sonra EK YOK · KÜÇÜK HARF
• ein rotes Auto ismin önünde EK VAR · ROSA, LILA, ORANGE HARİÇ
• das Rot rengin kendisi BÜYÜK HARF · HEP DAS

Türkçede renk hiç değişmez: «araba kırmızı», «kırmızı araba». Almancada da fiilden sonra değişmez; değişen tek yer ismin önü. Bu sayfada ekin mantığını görüyorsun, ekin tam tablosu sıfat çekimi sayfasında.

Sayfanın sırası: önce on beş renk okunuşuyla, sonra açık ve koyu tonlar, sonra ekin yeri, rengi sormak, isim olan renk, iki tuzak ve en sonda renkli deyimler.

Tablo: on beş renk, okunuşuyla

Okunuş sütunu Türkçe harflerle yazıldı: gördüğün gibi oku. Çift ünlü (root, grüün) sesin uzun olduğunu söylüyor. Örnek cümlelerin hepsi aynı kalıpta — renk fiilden sonra, eksiz.

Temel sekiz. Her gün karşına çıkanlar.

Yedi renk daha. Beşi başka dillerden gelmiş, ikisi metalden.

Bunu Türkçede zaten yapıyorsun: açık mavi, koyu kırmızı

Türkçede tonu rengin önüne bir kelime koyarak verirsin: «açık mavi», «koyu kırmızı». Almanca aynı şeyi yapar, yalnız iki kelimeyi bitişik yazar: hell = açık, dunkel = koyu. Sonuç yine küçük harfli bir sıfat.

Türkçedeki «-ımsı» ekinin de karşılığı var: -lich. «Kırmızımsı» rötlich, «mavimsi» bläulich. Renkte a, o ya da au varsa ek gelince noktalanır.

Renk bir ismin başına yapışınca da tek kelime olur: der Rotwein (kırmızı şarap), das Weißbrot (beyaz ekmek), Rotkäppchen (Kırmızı Başlıklı Kız). Türkçede iki kelime, Almancada bir.

Fiilden sonra çıplak, ismin önünde ekli

Kural tek cümle: renk fiilden sonra duruyorsa ek almaz, ismin önüne geçiyorsa alır. Hangi ekin geldiği ismin cinsiyetine, hâline ve önündeki artikele bağlı. A1’de yalnız bu ayrımı bil: isim önü = ek var.

Fiil sein olmak zorunda değil; renk fiilden sonra, isimsiz duruyorsa yine eksiz: Die Ampel wird grün. — Işık yeşile dönüyor.

Renk sormak: Welche Farbe hat …?

Türkçede «Araban ne renk?» derken fiil kullanmazsın. Almanca rengi bir sahiplik gibi sorar: araba bir renge sahiptir. Kalıp: Welche Farbe hat …? — «… hangi renge sahip?». Cevapta yine sein + eksiz renk.

İki kalıp daha günlük hayatta sık: en sevdiğin rengi sormak ve mağazada başka rengini istemek. İkisinde de renk isim olarak kullanılıyor, o yüzden büyük harfle yazılıyor — bir sonraki bölümün konusu.

«Renkli» için iki kelime var: bunt (rengârenk, çok renkli) ve farbig (renkli, siyah-beyaz olmayan). Çocuk resmi bunt, fotoğraf farbig.

Renk isim olunca: das Rot, büyük harf

Rengin kendisinden söz ettiğinde renk isim olur: büyük harfle yazılır ve artikeli hep das. die Farbe dişil diye rengi de dişil sanma — dişil olan yalnız «renk» kelimesinin kendisi.

Tek ince nokta: das Türkis renk, der Türkis ise süs taşı olarak turkuaz. Renkten söz ediyorsan das.

Yanlış yapılan iki yer

Biri dilbilgisi, biri anlam. İkisi de renkleri bilen öğrencide sık duyuluyor.

İki tuzak tek cümlede — ikisini de doğru kuran hâli:

Kimsenin söylemediği kısım: Almancada blau sarhoş demek

Renkler Almancada birçok kalıba giriyor ve Türkçeyle her zaman örtüşmüyor. Bunlar gündelik dilde gerçekten duyacakların — anlamını bilmezsen cümleyi yanlış anlarsın:

• blau sein — sarhoş olmak (konuşma dili): Gestern war er total blau.
• blaumachen — hasta olmadığı hâlde işe ya da okula gitmemek, kaytarmak: Heute mache ich blau.
• schwarzfahren — otobüse, trene biletsiz binmek: Schwarzfahren ist teuer.
• grün hinter den Ohren sein — toy, acemi olmak; Türkçedeki «ağzı süt kokmak»: Er ist noch grün hinter den Ohren.
• ins Schwarze treffen — tam on ikiden vurmak: Mit dieser Frage hast du ins Schwarze getroffen.
• eine Fahrt ins Blaue — nereye gidileceği belli olmayan gezi.

Bazıları ise Türkçeyle birebir, ezberlemeye bile gerek yok: «yeşil ışık yakmak» grünes Licht geben, «kara liste» die schwarze Liste, «kara para» das Schwarzgeld, utanıp «kızarmak» rot werden.

Deyimlerdeki renkler de aynı kurallara uyuyor: grünes Licht isim önünde ekli, ins Schwarze isim olduğu için büyük harfli. Kuralları öğrendiysen deyimleri de doğru yazarsın.