Zaman bağlaçları

Şu an: üç kelime, tek soru

Bunun üstüne biniyor

A2 · Yan cümle — fiil sona gider A2 · Präteritum

Buradaki bağlaçların hepsi yan cümle bağlacı — yani fiili sona gönderirler. O kural sende oturmadıysa önce oraya dön.

KısayolGeçmişte tek seferlik bir olay mı? → als. Tekrarlanan, şimdiki veya gelecek bir durum mu? → wenn. Soru mu soruyorsun? → wann.

als geçmişte BİR KEZ ALS ICH KLEIN WAR · ALS ICH ANKAM
wenn her seferinde · şimdi · gelecek IMMER WENN · WENN ICH ZEIT HABE
wann yalnız SORUDA WANN KOMMST DU? · ICH WEISS NICHT, WANN…

Üçünün de Türkçesi çoğu zaman aynı çıkıyor, işte sorun bu. «Çocukken» ile «hava güzel olunca» arasındaki farkı Türkçe yazmaz, bağlamdan anlarız. Almanca yazmak zorundadır.

Als ich klein war, wohnten wir in Izmir.

Çocukken İzmir’de otururduk. — geçmişte tek bir dönem.

Wenn das Wetter schön ist, gehe ich spazieren.

Hava güzel olunca yürüyüşe çıkarım. — her seferinde.

Wann kommst du?

Ne zaman geliyorsun? — soru.

als mı wenn mi: iki soruluk akış

Bu kararı üç saniyede vermeni sağlayan akış şu — ve sırası önemli, önce zamana bakılır:

1. Soru	2. Soru	Sonuç
Geçmiş mi?	Bir kez mi oldu?	als — Als ich ankam, regnete es.
Geçmiş mi?	Her seferinde mi?	immer wenn — Immer wenn ich kam, regnete es.
Şimdi / gelecek	—	wenn — Wenn ich Zeit habe, rufe ich an.
Soru cümlesi	—	wann — Wann hast du Zeit?

Dikkat: geçmişte tekrarlanan olay için wenn kullanılır — als değil. Karışmaması için başına immer koymak yaygındır: immer wenn.

PNG indir

Tuzak 1

«Çocukken» için wenn kullanmak

Türkçe konuşan öğrencilerin en klasik hatası. «Çocukken» tek bir dönemdir, geçmiştedir, tekrarlanmaz — dolayısıyla als ister.

Wenn ich ein Kind war, …

Almanca kulağa yanlış geliyor.

Als ich ein Kind war, …

Ben çocukken…

Aynı hata şu kalıplarda da çıkıyor: als ich nach Deutschland kam (Almanya’ya geldiğimde) · als ich sie kennenlernte (onunla tanıştığımda) · als der Krieg begann (savaş başladığında). Hepsi tek seferlik.

Tuzak 2

wann’ı cümle içinde kullanmak

wann yalnız soru kelimesidir. Düz cümlede zaman bağlacı olarak kullanılmaz — ama dolaylı soruda kullanılır, çünkü orada hâlâ bir soru vardır.

Wann ich nach Hause komme, esse ich.

Soru değil, düz cümle — wann olmaz.

Wenn ich nach Hause komme, esse ich.

Eve gelince yemek yerim.

Ich weiß nicht, wann er kommt.

Ne zaman geleceğini bilmiyorum. — içeride hâlâ soru var.

Bu ikinci cümlenin yapısı dolaylı sorular sayfasında ayrıntılı duruyor.

Sıra kuran bağlaçlar: önce mi sonra mı

als/wenn ikilisi «ne zaman» sorusunu çözüyor. İkinci grup ise iki olayın sırasını kuruyor — B1 yazılı sınavının belkemiği burasıdır.

Bağlaç	Türkçesi	Örnek
bevor	…meden önce	Bevor ich gehe, räume ich auf.
nachdem	…dikten sonra	Nachdem ich gegessen hatte, ging ich los.
während	…irken	Während ich koche, höre ich Musik.
seitdem / seit	…den beri	Seitdem ich hier wohne, bin ich glücklich.
bis	…ene kadar	Warte, bis ich fertig bin.
sobald	…er …mez	Sobald ich ankomme, rufe ich an.
solange	…diği sürece	Solange es regnet, bleiben wir hier.

Hepsi yan cümle bağlacı: fiil sona gider. Yan cümle başta durursa ana cümle fiille başlar — Bevor ich gehe, räume ich auf.

PNG indir

Bunların içinde tek zorlayıcı olan nachdem, çünkü zaman kaydırması gerektiriyor: yan cümlenin zamanı ana cümleden bir adım geride olmak zorunda.

Yan cümle (nachdem)	Ana cümle	Örnek
Plusquamperfekt	Präteritum	Nachdem er gegessen hatte, ging er.
Perfekt	Präsens	Nachdem er gegessen hat, geht er.

Bu kaydırmanın tamamı ve hatte/war + Partizip II kuruluşu Plusquamperfekt sayfasında duruyor.

PNG indir

Kimsenin söylemediği kısım: während’in ikinci yüzü

während ders kitaplarında hep «…irken» diye geçer. Ama yazılı Almancada çok daha sık ikinci bir anlamda kullanılır: karşıtlık — Türkçedeki «oysa / buna karşılık».

Während ich koche, hört sie Musik.

Ben yemek yaparken o müzik dinliyor. — zaman.

Während mein Bruder gern liest, sehe ich lieber fern.

Kardeşim okumayı severken ben televizyonu tercih ederim. — karşıtlık.

İkisi de doğru ve ikisi de aynı yapıyı kullanıyor. Hangisi olduğunu cümlenin içeriği söyler. Sınav metinlerinde ikinci anlamı tanıyamayan öğrenci metni ters okur.

İkinci söylenmeyen şey: als ile Präteritum tercih edilir, Perfekt değil. Konuşma dilinde her yerde Perfekt kullanıyorsun ama als’tan sonra kulağa yanlış geliyor.

Als ich klein gewesen bin, …

Dilbilgisel olarak kurulabilir ama Almanlar böyle söylemez.

Als ich klein war, …

Doğal olan bu.

Kural olarak şunu al: als gördüğün yerde war · hatte · konnte · ging · kam düşün. Präteritum’un konuşma dilinde yaşadığı birkaç yerden biri burasıdır.

Şimdi pratik

Az önce öğrendiklerin

Eve geldiğimde, yemek yedik. (Geçmişte bir kez) _____ ich nach Hause kam, haben wir gegessen.
Cevabı gör
Als, als — Geçmişte tek seferlik bir olay olduğu için als kullanılır.
___ ich gegessen hatte, ging ich los.
Cevabı gör
Nachdem. Yan cümlede Plusquamperfekt (hatte gegessen), ana cümlede Präteritum var — bu zaman kaydırmasını yalnız nachdem ister.
Hangisi doğru?
Cevabı gör
Bevor ich gehe, räume ich auf. — Birinci. Yan cümlede fiil sonda (gehe), yan cümle başta durduğu için ana cümle doğrudan fiille başlıyor (räume). Yan cümle bir bütün olarak birinci yuvayı doldurur.

Bu hafta ne yapacaksın

Bu konu kendi hayatını anlatarak oturuyor — sınav sorusu çözerek değil. Günde beş dakika:

Çocukluğundan tek seferlik bir anı yaz, als ile başla: Als ich sechs war, …
Aynı anıyı alışkanlığa çevir ve immer wenn ile kur: Immer wenn wir nach Izmir fuhren, …
Yarın yapacağın iki işi bevor ve nachdem ile sırala.
Bugününü während ile anlat: iki şeyi aynı anda yaptığın bir an.
Haftada bir cümleyi üç kez kur: als · wenn · wann — hangisinin neden olmadığını yaz.

Sırada Plusquamperfekt var: nachdem cümlesinin ikinci yarısı ve «geçmişin geçmişi».

İpuçları

Testten önce bunları bil

Konunun çekirdeği üç satırda, altında Türkçeden çevirirken en sık düşülen yerler.

als bir kez, wenn her seferinde
Geçmişte bir kez olan iş als ister. Tekrarlanan ya da gelecekteki iş wenn ister. wann ise yalnızca sorudur.
Als ich ein Kind war, … · Immer wenn ich sie sah, …
Sıra: bevor · während · nachdem
bevor önce, während aynı anda, nachdem sonra. Üçü de yan cümle bağlacıdır, fiil sona gider.
Bevor ich gehe, räume ich auf.
nachdem bir zaman basamağı ayırır
nachdem'li cümlede yan cümle ana cümleden bir basamak eski olur: ana cümle Präteritum ise yan cümle Plusquamperfekt, ana cümle Präsens ise yan cümle Perfekt.
Nachdem er gegessen hatte, ging er ins Bett.
Yan cümle önde ise fiil hemen arkasında
Yan cümle başta durursa birinci sırayı o doldurur; ana cümlenin fiili virgülden hemen sonra gelir ve özne fiilin arkasına düşer.
Als ich klein war, spielte ich viel.

Wenn ich ein Kind war, …
Als ich ein Kind war, …
Çocukluk geçmişte bir kez yaşanmış bir dönemdir; als ister. wenn tekrar eder.
Ich weiß nicht, wenn er kommt.
Ich weiß nicht, wann er kommt.
Dolaylı soruda soru kelimesi korunur: wann. wenn koşul bağlacıdır.
Nachdem er gegessen hat, ging er ins Bett.
Nachdem er gegessen hatte, ging er ins Bett.
Ana cümle Präteritum olduğu için yan cümle bir basamak geriye, Plusquamperfekt'e iner.
Bevor ich gehe, ich räume auf.
Bevor ich gehe, räume ich auf.
Öndeki yan cümle birinci sırayı doldurur; ana cümlede fiil ikinci sıraya, öznenin önüne geçer.

06Diz

Cümleyi kendin diz

Kelimelere dokun, doğru sırayla yerleştir. Almancanın en zor kısmı burası — ve seçenek şıkkı yok, cümleyi sen kuruyorsun.

kelimelere dokun
kelimelere dokun
kelimelere dokun

0606:50

Kendini dene

Cevaba dokun — neden öyle olduğunu birlikte görelim.

ich ein Kind war, wohnten wir in Izmir.

Çocukken İzmir’de otururduk.

Als. Geçmişte tek bir dönem — tekrarlanmıyor. «Çocukken» için Almanca her zaman als kullanır.

ich Zeit habe, rufe ich dich an.

Vaktim olunca seni ararım.

Wenn. Geçmiş değil — şimdiki/gelecek bir koşul. als yalnız geçmişte tek seferlik olay için kullanılır.

Ich weiß nicht, er kommt.

Ne zaman geleceğini bilmiyorum.

wann. Cümle düz görünüyor ama içinde hâlâ bir soru var («ne zaman geliyor?»). Dolaylı sorularda wann korunur.

ich gegessen hatte, ging ich los.

Yemek yedikten sonra yola çıktım.

Nachdem. Yan cümlede Plusquamperfekt (hatte gegessen), ana cümlede Präteritum var — bu zaman kaydırmasını yalnız nachdem ister.

Immer ich sie sah, lachte sie.

Onu her gördüğümde gülerdi.

wenn. Olay geçmişte ama tekrarlanıyor. Geçmişte tekrarlanan olaylarda als değil wenn gelir — immer zaten bunu belli ediyor.

Hangisi doğru?

Birinci. Yan cümlede fiil sonda (gehe), yan cümle başta durduğu için ana cümle doğrudan fiille başlıyor (räume). Yan cümle bir bütün olarak birinci yuvayı doldurur.

+7 Konuyu bitir: tam testi çöz 13 soru · süreli · sınav gibi · %60 ile konu biter

Alıştırma bitti — –

Konuyu bitirmek için tam testi çöz: %60 alırsan günlük defterine «konu bitti» diye yazılır ve seviye yolunda işaretlenir.

0/6 · soru cevaplandı

Notların

Çalışma kağıdı