İkili bağlaçlar

Şu an: altı kalıp

Bunun üstüne biniyor

A2 · Bağlaçlar (und · aber · denn)A1 · Olumsuzluk (nicht · kein)

Tek parçalı bağlaçları biliyorsan bu sayfa onların çift kanatlı hâlini anlatıyor: biri cümlenin bir yerinde açılıyor, diğeri başka yerde kapanıyor.

Kısayolİkisi de aynı türden şeyi bağlar: iki isim, iki sıfat ya da iki cümle — karışık olmaz. Ve weder … noch zaten olumsuzdur, yanına nicht koymazsın.

Kalıp	Türkçesi	Örnek
entweder … oder	ya … ya da	Ich nehme entweder den Bus oder den Zug.
weder … noch	ne … ne de	Ich trinke weder Kaffee noch Tee.
sowohl … als auch	hem … hem de	Ich spreche sowohl Türkisch als auch Deutsch.
nicht nur … sondern auch	sadece … değil, aynı zamanda	Er ist nicht nur nett, sondern auch klug.
zwar … aber	gerçi … ama	Das Auto ist zwar alt, aber gut.
je … desto / umso	ne kadar … o kadar	Je mehr ich lerne, desto besser verstehe ich.

Son satır dışındakiler sıraya dokunmaz — kelimeleri yerlerine koyarsın, cümle bozulmaz. je … desto ise kendi sırasını dayatıyor; ayrı bölümde duruyor.

PNG indir

Bunu Türkçede zaten yapıyorsun — «ne … ne de» dahil

Bu kalıpların Türkçede karşılığı olması işini kolaylaştırıyor. Hatta biri Almancadaki tuhaf kuralı bile paylaşıyor: Türkçede de «ne … ne de» cümlesinde fiil olumlu kalır.

Ne annem ne babam geldi.

Fiil olumlu — «gelmedi» demiyoruz.

Ich trinke weder Kaffee noch Tee.

Aynı mantık: nicht yok, fiil olumlu.

Ich trinke nicht weder Kaffee noch Tee.

Çifte olumsuzluk — Almancada da yanlış.

Yani bu tek kural için İngilizce bilenlerden avantajlısın: Türkçe sezgin burada doğru çalışıyor. Bunu bir kez fark ettiğinde weder … noch bir daha sorun çıkarmıyor.

weder … noch ikiden fazla şey için de uzatılabilir: weder A noch B noch C — her yeni parça noch ile eklenir.

Sıra: ne zaman devriliyor

Bu kalıpların çoğu cümlenin ortasında durur ve hiçbir şeyi bozmaz. Ama bir parçası cümlenin başına geçerse birinci yuvayı işgal eder ve özne fiilin arkasına düşer — fiil ikinci kuralı her zamanki gibi çalışır.

Cümle	Sıra	Neden
Wir fahren entweder nach Berlin oder nach Köln.	normal	kalıp ortada, yuva işgal yok
Entweder fahren wir nach Berlin, oder wir bleiben hier.	devrik	entweder birinci yuvada
Er ist nicht nur nett, sondern er ist auch klug.	normal	sondern Pozisyon 0’dadır

oder ve sondern her zaman Pozisyon 0’dadır — arkalarından cümle normal devam eder. Bu, bağlaçlar sayfasındaki beşliyle aynı kural.

PNG indir

Tuzak 1

İki farklı türü bağlamak

İki parçanın arkasına aynı türden şey gelmek zorunda: iki isim, iki sıfat, iki cümle. Öğrenciler birine isim, diğerine cümle koyup cümleyi bozuyor.

Er ist nicht nur nett, sondern auch er hat Geld.

Biri sıfat, diğeri cümle — dengesiz.

Er ist nicht nur nett, sondern auch klug.

İki sıfat — dengeli.

Er ist nicht nur nett, sondern er hat auch Geld.

İki tam cümle — bu da doğru.

İkinci cümlede auch’un yeri değişti: tam cümle bağlanınca auch fiilin arkasına geçiyor. Küçük ama sınavda sorulan bir ayrıntı.

je … desto: Almancanın en tuhaf sırası

Bu kalıp Türkçedeki «ne kadar çok çalışırsam, o kadar iyi anlarım» yapısının karşılığı. Anlam kolay, sıra zor — çünkü iki yarısı iki farklı kurala uyuyor.

Yarı	Yapı	Fiil nerede
je + karşılaştırma	yan cümle	SONDA
desto / umso + karşılaştırma	ana cümle	HEMEN ARKASINDA (ikinci yuva)

Yani bir cümlenin içinde iki ayrı fiil kuralı aynı anda işliyor. Bu yüzden ezberlenmesi gereken şey kural değil, kalıbın kendisi.

PNG indir

Je mehr ich lerne, desto besser verstehe ich.

Ne kadar çok çalışırsam o kadar iyi anlarım.

Je älter man wird, desto schneller vergeht die Zeit.

İnsan yaşlandıkça zaman daha hızlı geçiyor.

Je mehr ich lerne ich, desto besser ich verstehe.

İki yarı da yanlış.

Her iki tarafta da karşılaştırma biçimi (Komparativ) zorunlu: mehr · besser · älter · schneller · weniger. Bu biçimlerin kuruluşu sıfat derecelendirme sayfasında duruyor.

desto ile umso tamamen aynıdır, ikisi de kullanılır. Tereddüt edersen desto yaz — daha yaygın.

Kimsenin söylemediği kısım: zwar bir zayıflatma sinyalidir

zwar … aber ders kitaplarında «gerçi … ama» diye çevrilip geçilir. Almancada bunun sosyal bir işlevi var: karşındakine «itiraz edeceğim ama önce sana hak veriyorum» demenin standart yoludur — toplantıda, tartışmada, iş görüşmesinde sürekli duyarsın.

Die Wohnung ist zwar klein, aber sehr hell.

Daire küçük, evet — ama çok aydınlık.

Zwar habe ich wenig Zeit, aber ich helfe dir.

Vaktim az, doğru — yine de yardım ederim.

Kritik nokta şu: ağırlık her zaman aber’den sonraki tarafta. Bir ev ilanında zwar klein, aber sehr hell yazıyorsa satıcı «aydınlık» tarafını satıyor. Bunu ters okuyan öğrenci cümlenin tonunu kaçırıyor.

İkinci söylenmeyen şey: sowohl … als auch yazı dilidir. Konuşurken Almanlar çoğunlukla … und … auch der. Sınav yazısında sowohl … als auch seviye gösterir; kafede kullanınca kitaptan konuşuyormuş gibi durursun.

Şimdi pratik

Az önce öğrendiklerin

___ er noch ich.
Cevabı gör
Weder, weder — weder. weder ... noch (ne ... ne de) olumsuz çiftli bağlacıdır. İki taraf da reddedilir.
Ich trinke ___ Kaffee ___ Tee.
Cevabı gör
weder … noch. Kalıbın kendisi zaten olumsuzdur — ayrıca nicht eklenmez. Türkçedeki «ne … ne de» ile birebir aynı mantık.
Je mehr ich lerne, ___ verstehe ich.
Cevabı gör
desto besser. desto’dan hemen sonra karşılaştırma biçimi gelir, arkasından fiil. gut değil besser.

Bu hafta ne yapacaksın

Bu konu tek konuyu altı kalıpla anlatarak oturuyor. Günde beş dakika:

Bir konu seç — mesela yaşadığın şehir.
Altı kalıpla altı cümle kur: entweder…oder · weder…noch · sowohl…als auch · nicht nur…sondern auch · zwar…aber · je…desto.
weder … noch cümlende nicht olmadığını kontrol et.
je … desto cümlende iki fiilin yerini işaretle: biri sonda, biri hemen arkada.
Haftada bir entweder cümlesini başa al ve devrilen özneyi yaz.

Sırada dolaylı sorular var: soruyu cümlenin içine sokmak ve ob.

İpuçları

Testten önce bunları bil

Konunun çekirdeği üç satırda, altında Türkçeden çevirirken en sık düşülen yerler.

Eşleri karıştırma
Her kalıbın iki kanadı sabittir, birbirinin yerine geçmez. Kanadın birini yazdığın an diğeri belli olur.
sowohl … als auch · nicht nur … sondern auch · weder … noch · entweder … oder
Aynı türü bağla
İki kanadın arkasına aynı türden şey gelir: iki isim, iki sıfat ya da iki cümle. Birine sıfat diğerine tam cümle koyarsan cümle dengesizleşir.
Er ist nicht nur nett, sondern auch klug.
weder … noch'a nicht ekleme
Kalıp zaten olumsuzdur, fiil olumlu kalır — Türkçedeki «ne … ne de» ile birebir aynı mantık. İkiden fazla parça olursa her yenisi yine noch ile eklenir.
Ich trinke weder Kaffee noch Tee.
Başa geçerse özne devrilir
Kalıp cümlenin ortasındayken sıraya dokunmaz. Ama bir parçası başa geçerse birinci yuvayı işgal eder, fiil ikinci sırada kalmak için öne çıkar. oder ve sondern ise Pozisyon 0'dadır — arkalarından cümle normal sırayla devam eder. entweder burada esnektir: Entweder wir fahren … da doğrudur.
Entweder fahren wir nach Berlin, oder wir bleiben hier.
je sonda, desto arkada
Tek cümlede iki ayrı fiil kuralı işler: je ile başlayan yarı yan cümledir, fiil sona gider; desto yarısında fiil hemen karşılaştırmanın arkasındadır. İki tarafta da karşılaştırma biçimi (Komparativ) zorunludur.
Je mehr ich lerne, desto besser verstehe ich.

Ich trinke nicht weder Kaffee noch Tee.
Ich trinke weder Kaffee noch Tee.
weder … noch zaten olumsuzdur, yanına nicht gelmez. Türkçede de «ne annem ne babam geldi» deriz — fiil olumlu kalır.
Sie arbeitet sowohl in Köln und auch in Bonn.
Sie arbeitet sowohl in Köln als auch in Bonn.
Türkçedeki «hem … hem de»nin içindeki «de» «ayrıca» demek olduğu için oraya und auch konuyor. Almancada bu kanat als auch olarak sabittir.
Er ist nicht nur nett, sondern auch er hat Geld.
Er ist nicht nur nett, sondern er hat auch Geld.
Hata auch'un yerinde. Arkadan tam cümle geliyorsa auch sondern'e yapışık kalamaz, fiilin arkasına geçer. Dengeyi tercih edersen ikinci kanadı da sıfat yaparsın: … sondern auch klug.
Je mehr ich lerne ich, desto besser ich verstehe.
Je mehr ich lerne, desto besser verstehe ich.
İki yarı da ana cümle sanılmış. je yarısı yan cümledir (fiil sonda), desto yarısında fiil karşılaştırmanın hemen arkasındadır.
Er spricht weder Englisch noch Französisch und Spanisch.
Er spricht weder Englisch noch Französisch noch Spanisch.
Türkçede son parçayı «ne de» diye bağladığımız için oraya und koymak cazip geliyor. Almancada zincir bozulmaz: weder A noch B noch C.

07Diz

Cümleyi kendin diz

Kelimelere dokun, doğru sırayla yerleştir. Almancanın en zor kısmı burası — ve seçenek şıkkı yok, cümleyi sen kuruyorsun.

kelimelere dokun
kelimelere dokun
kelimelere dokun

0705:50

Kendini dene

Cevaba dokun — neden öyle olduğunu birlikte görelim.

Ich trinke Kaffee ___ Tee.

Ne kahve ne de çay içerim.

weder … noch. Kalıbın kendisi zaten olumsuzdur — ayrıca nicht eklenmez. Türkçedeki «ne … ne de» ile birebir aynı mantık.

Je mehr ich lerne, verstehe ich.

Ne kadar çok çalışırsam o kadar iyi anlıyorum.

desto besser. desto’dan hemen sonra karşılaştırma biçimi gelir, arkasından fiil. gut değil besser.

Hangisi yanlış?

Ya Berlin’e gideriz ya da burada kalırız.

Entweder wir nach Berlin fahren … yanlıştır: entweder yan cümle başlatmaz, fiili sona atmaz. Başa geçen entweder’den sonra iki sıra da doğrudur: birinci yuvayı alırsa fiil öne çıkar (Entweder fahren wir …), yuva dışında kalırsa özne önde durur (Entweder wir fahren …).

Hangisi dengeli kurulmuş?

Birinci. İki parçanın arkasına aynı türden şey gelmeli — burada iki sıfat. Üçüncüde kalıbın ikinci yarısı yanlış: nicht nur’un eşi sondern auch’tur.

Die Wohnung ist klein, ___ sehr hell. Vurgu hangi tarafta?

zwar … aber, ve ağırlık her zaman aber’den sonraki tarafta. Konuşan kişi küçüklüğü kabul edip aydınlığı öne çıkarıyor.

Je früher , desto besser ist es. (erken kalkmak = aufstehen)

Ne kadar erken kalkarsak, o kadar iyi olur.

wir aufstehen. je ile başlayan yarı bir yan cümledir, yani çekilmiş fiil sona gider. Ayrılabilen fiil yan cümlede ayrılmaz, ön eki fiile yapışır: Je früher wir aufstehen …. wir stehen auf ana cümle alışkanlığıdır; stehen wir auf ise fiili ikinci sıraya almaktır — yan cümlede ikisi de geçersiz.

+7 Konuyu bitir: tam testi çöz 13 soru · süreli · sınav gibi · %60 ile konu biter

Alıştırma bitti — –

Konuyu bitirmek için tam testi çöz: %60 alırsan günlük defterine «konu bitti» diye yazılır ve seviye yolunda işaretlenir.

0/6 · soru cevaplandı

Notların

Çalışma kağıdı