Perfekt

Fiilin sonda beklemesini zaten biliyorsun

KısayolYer değiştiren ve durum değiştiren fiiller sein alır, gerisi haben. Partizip her hâlükârda cümlenin sonuna gider.

Türkçede anlamı taşıyan parça cümlenin sonunda durur: «Ben dün akşam arkadaşımla pizza yedim.» Sen konuşurken karşındakini sona kadar bekletiyorsun ve bunun garip olduğunu düşünmüyorsun bile.

Almanca Perfekt tam olarak bunu yapar. Cümle ikiye bölünür: yardımcı fiil ikinci sırada, Partizip II en sonda. İngiliz için bu bir işkence — senin için ana dilinin refleksi.

Buna Satzklammer — «cümle parantezi» — deniyor. Parantezi haben ya da sein açar, Partizip II kapatır. Aradaki her şey parantezin içinde kalır.

Präteritum (ich ging, ich aß) daha çok yazıda, kitapta, haberde kullanılır. Konuşmak için öğrenmen gereken geçmiş zaman bu sayfadakidir. İstisnası var — 6. bölümde.

Tek soru: yer ya da durum değiştin mi?

Yardımcı fiili seçmek için tek bir soru sor: bir yerden bir yere mi geçtin (gehen · kommen · fahren) ya da bir durumdan başka duruma mı geçtin (einschlafen · aufwachen · werden)? Cevap evetse sein. Değilse haben.

Şüphedeysen haben de. Almanca fiillerin yaklaşık %90’ı haben ile çalışır. Bu kafadan atmak değil, istatistiğin doğru tarafında durmaktır.

İşin rahatlatıcı kısmı: ezberleyeceğin taraf küçük olan taraf. sein alan fiiller bir avuç — aşağıdaki liste pratikte tamamıdır. Listede olmayan her fiil otomatik haben.

Kahraman tablo: sein alan fiillerin tamamı

Bölgesel gerçek: güneyde (Bavyera, Avusturya) Ich bin gesessen · Ich bin gestanden · Ich bin gelegen duyarsın. Standart Almancada bu üçü haben alır: Ich habe gesessen. İkisi de yanlış değil; sınavda haben yaz.

Partizip II fabrikası: ge- nereye gidiyor?

Partizip II tek bir kalıptan çıkmıyor, dört kalıptan çıkıyor. İyi haber: hangisinin geçerli olduğunu fiilin başına bakarak anlarsın.

Alttaki gerçek kural şu: ge- yalnızca fiilin ilk hecesi vurguluysa gelir. MA·chen vurgulu → gemacht. be·SU·chen vurgu ikinci hecede → besucht. stu·DIE·ren vurgu sonda → studiert. AN·rufen vurgu ön ekte → angerufen. Ezberleyeceğin şey liste değil, vurgu.

Üç adlandırılmış tuzak

Parçalar cümlede nereye oturuyor?

Yardımcı fiil çekimlenen parçadır, yani cümlenin kurallarına o uyar. Partizip II hiç değişmez ve her hâlükârda en sonda durur.

Kimse söylemedi: konuşurken bile Präteritum duyacaksın

Sana «konuşmada Perfekt kullanılır» dendi. Doğru — ama tamamı değil. Üç grup fiil konuşma dilinde de Präteritum’da kalır ve Almanlar bunları Perfekt’le neredeyse hiç kullanmaz: sein, haben ve modal fiiller.

Pratik sonuç: öğrenmen gereken sekiz Präteritum biçimi var — war · hatte · musste · konnte · wollte · durfte · sollte · gab. Bunları öğrendiğin gün konuşman bir anda Almanca duyulmaya başlar, çünkü Ich bin müde gewesen diyen kişi hemen belli oluyor.

Bölgesel dürüstlük: bu ayrım kuzeyde daha keskin. Güneyde ve Avusturya’da war ve hatte dışında Präteritum konuşmada neredeyse hiç kullanılmaz — orada Ich habe arbeiten müssen gayet normal duyulur.

Defterine nasıl yazacaksın

Bu konu «çalışılarak» değil, kayıt şekli değiştirilerek çözülür. Fiili tek başına yazdığın sürece cümle kurarken her seferinde hesap yaparsın — ve konuşma hesap yapacak kadar yavaş değildir.

• Yanlış kayıt: gehen = gitmek
• Doğru kayıt: gehen — ist gegangen = gitmek · Ich bin nach Hause gegangen.
• Doğru kayıt: essen — hat gegessen = yemek · Ich habe zu viel gegessen.

Üç kutulu kayıt: Infinitiv + Partizip II + yardımcı, yanına kendi hayatından bir cümle. Yardımcıyı «haben/sein» diye ayrı yazma; ist / hat olarak Partizip’in önüne yapıştır — beynin ikisini tek kelime gibi kaydeder.

• Önce sein listesini ezberle (yukarıdaki tablo, 24 fiil). Gerisi otomatik haben.
• Sonra haftada 5 düzensiz Partizip. Üç ayda 60 eder — A2 ve B1’in tamamı budur.
• Her akşam üç cümle: bugün ne yaptın? Üçü de Perfekt olsun, biri sein’lı olsun.
• Takıldığın an haben de ve devam et. %90 ihtimalle doğrusun; durup düşünmek her hâlükârda daha çok hata.

Sınav gerçeği: A2 yazılısında Perfekt’ten kaybedilen puanların çoğu yardımcı fiilden değil, Partizip’in yerinden gelir. Cümleyi kur, sonra son kelimenin Partizip olup olmadığını kontrol et. Tek hamlede birçok hata kapanır.