Dativ fiilleri

Şu an: hâli kimin seçtiği

KısayolHâli sen değil fiil seçer. Türkçeye bakarak karar verirsen on dört fiilde hata yaparsın — o on dördü ezberle, gerisi zaten uyuyor.

Almanca öğrenirken kurulan en doğal köprü şu: «Türkçede -i alıyorsa Akkusativ, -e alıyorsa Dativ.» Bu köprü işe yarıyor — cümlelerin çoğunda doğru sonuç veriyor:

• Ich sehe den Mann. Adamı görüyorum. TÜRKÇE -İ · ALMANCA AKKUSATIV · UYUYOR
• Ich gebe dem Mann… Adama veriyorum… TÜRKÇE -E · ALMANCA DATIV · UYUYOR

Sorun köprünün çalıştığı yerde değil, koptuğu yerde. Ve koptuğu yerler rastgele fiiller değil — «yardım etmek», «teşekkür etmek», «inanmak», «cevap vermek» gibi her gün kullandığın fiiller.

Bu bir mantık meselesi değil. helfen neden Dativ istiyor sorusunun tatmin edici bir cevabı yok — Almanlar da bilmiyor. Fiil hâli taşıyor, tıpkı Türkçede «bakmak» fiilinin hep «-e» taşıması gibi: ona bakıyorum, onu bakıyorum değil.

Bunu Türkçede zaten yapıyorsun

Türkçede de fiil ek seçer ve sen bunu düşünmeden yaparsın. Bir Türk «onu bakıyorum» demez — kulağı reddeder. Almanca öğrenirken zorlanmanın sebebi kural değil, o kulağın henüz kurulmamış olması.

Dativ isteyen fiiller — ezberlenecek liste

Almancada Dativ isteyen fiillerin tamamı yaklaşık elli tane. Ama A2’de karşına çıkacak ve gerçekten kullanacağın olanlar bunlar. Listeyi uzatmıyoruz — uzun liste ezberlenmiyor, kısa liste ezberleniyor.

Bu liste PDF’de tek karede duruyor. Sayfanın sonundaki çalışma kağıdını telefona indir, ilk iki hafta ara ara aç — bu tip liste tekrar görmekle oturuyor, bir kere okumakla değil.

Özne yer değiştiren dört fiil — asıl kırılma noktası

Yukarıdaki listede dört fiile «özne ters» yazdım. Bunlar Dativ fiillerinin en zor kısmı ve Türkçe düşünen herkesi aynı yerde düşürüyor: gefallen · schmecken · fehlen · wehtun.

Türkçede «Bu filmi beğendim» dersin: ben özneyim, film nesne. Almanca aynı anlamı tersten kurar: film özne olur, ben Dativ’e düşer. Kelimesi kelimesine: «Bu film bana hoş geliyor.»

İki nesne alan fiiller: kime + neyi

İkinci grup daha rahat: bazı fiiller aynı anda iki nesne taşır. Biri kişi (Dativ), diğeri şey (Akkusativ). Türkçesi de aynı biçimde çalışır — «anneme çiçekler aldım» — o yüzden burada tuzak yok, sadece sıra var.

• Ich gebe dem Kind das Buch. Çocuğa kitabı veriyorum. DATIV = KİME · AKKUSATIV = NEYİ
• Er schenkt seiner Frau Blumen. Karısına çiçek hediye ediyor. KİŞİ ÖNCE, ŞEY SONRA
• Zeig mir das Foto! Fotoğrafı bana göster! EMİRDE DE AYNI SIRA

İki nesne varsa sıra ne olacak

Tek kural yeter: kısa olan öne geçer. Zamir kısadır, isim uzundur. Bu yüzden iki isim varken kişi önce gelir, ama zamir girdiği anda sıra değişir.

Zamirlerin cümledeki tam yerini ve nicht’in nereye girdiğini cümle sırası sayfasında ayrıntılı çıkardık; buradaki üç satır günlük konuşma için yeter.

Türkçe ekinin yanılttığı yedi fiil

Bu sayfanın ezberlenecek tek yeri burası. Türkçe eki bir hâl gösteriyor, Almanca tam tersini istiyor. Yedi tane — hepsi günlük.

Bu hafta ne yapacaksın

Bu konu tablo ezberleyerek değil kendi cümlelerinde kullanarak oturuyor. Beş dakikalık günlük alıştırma:

• Her gün üç fiil seç — biri Dativ, biri Akkusativ, biri iki nesneli.
• Üçünü de kendi hayatınla bir cümleye sok: Ich helfe meiner Mutter. · Ich rufe meinen Bruder an. · Ich schicke ihm ein Foto.
• Cümleyi zamirle tekrarla: Ich helfe ihr. · Ich rufe ihn an. · Ich schicke es ihm.
• Haftada bir kez «özne ters» dörtlüsünü yaz: gefallen · schmecken · fehlen · wehtun. Bunlar tekrar görmeden oturmuyor.

Sırada zamirlerin tam tablosu var: burada mir · dir · ihm diye kullandığımız kelimelerin nereden geldiğini orada göreceksin.