Fiil ikiye bölünüyor
KısayolÖn ek vurguluysa ayrılır ve cümlenin sonuna gider: anrufen → ich rufe dich an.
Sözlükte tek kelime: anrufen — «telefonla aramak». Cümle kurunca ikiye ayrılıyor: çekilen kısım ikinci sırada, ön ek en sonda.
Ich rufe dich morgen an.
Seni yarın arayacağım.
Ich anrufe dich morgen.
Yanlış — ön ek yerinde kalmaz.
Modal fiillerde de aynı iskeleti gördün: bir uç ikinci sırada açar, öteki uç sonda kapatır (Satzklammer). Fark şu: orada sona giden ikinci bir fiildi, burada aynı fiilin yarısı.
Bu yüzden Almanca dinlerken cümlenin sonunu beklemek zorundasın. Ich rufe dich… derken bağırmak da olabilir (rufen = seslenmek), aramak da (anrufen). Anlamı son kelime söylüyor.
Hangi ön ek ayrılır, hangisi ayrılmaz
Ezberlenecek iki kısa liste var. Ayrılmayanlar sadece yedi tane — onları bil, gerisi ayrılır.
| Ayrılır | Örnek | Ayrılmaz | Örnek |
|---|---|---|---|
| an- | anrufen · aramak | be- | bekommen · almak |
| auf- | aufstehen · kalkmak | ge- | gehören · ait olmak |
| aus- | ausgehen · dışarı çıkmak | er- | erklären · açıklamak |
| ein- | einkaufen · alışveriş etmek | ver- | verstehen · anlamak |
| mit- | mitkommen · birlikte gelmek | zer- | zerstören · yok etmek |
| Ayrılır | Örnek | Ayrılmaz | Örnek |
|---|---|---|---|
| ab- | abfahren · hareket etmek | ent- | entscheiden · karar vermek |
| zu- | zumachen · kapatmak | emp- | empfehlen · tavsiye etmek |
| vor- | vorstellen · tanıtmak | miss- | missverstehen · yanlış anlamak |
| zurück- | zurückkommen · geri gelmek | ||
| weg- · los- · hin- · her- | weggehen · losfahren |
Ayrılmayanların hepsi tek başına anlamı olmayan heceler: be- · ge- · er- · ver- · zer- · ent- · emp- · miss-. Ayrılanlar ise zaten bildiğin edatlar: an · auf · aus · ein · mit · ab · zu · vor.
PNG indirKulağınla ayırt et: vurgu nerede?
Liste ezberlemeden de bilebilirsin — ayrılan ön ek vurguludur. Almanı dinlerken kelimenin neresine bastığına dikkat et.
| Kelime | Vurgu | Ayrılır mı? | Cümlede |
|---|---|---|---|
| anrufen | AN·rufen | evet | Ich rufe an. |
| aufstehen | AUF·stehen | evet | Ich stehe auf. |
| verstehen | ver·STE·hen | hayır | Ich verstehe. |
| bekommen | be·KOM·men | hayır | Ich bekomme. |
Aynı kökten iki fiil: aufstehen (kalkmak, ayrılır) ve verstehen (anlamak, ayrılmaz). Kural değil, vurgu söylüyor.
PNG indirÖn ek anlamı baştan yazıyor
Ön eki «detay» sanma — kelimenin anlamını o belirliyor. Tek bir fiilden beş ayrı fiil çıkıyor:
| Kök | + ön ek | Anlam | Örnek |
|---|---|---|---|
| kommen · gelmek | ankommen | varmak | Der Zug kommt um 8 an. |
| mitkommen | birlikte gelmek | Kommst du mit? | |
| zurückkommen | geri gelmek | Ich komme gleich zurück. | |
| machen · yapmak | aufmachen | açmak | Mach bitte das Fenster auf. |
| zumachen | kapatmak | Ich mache die Tür zu. | |
| mitmachen | katılmak | Machst du mit? | |
| stehen · durmak | aufstehen | kalkmak | Ich stehe um 6 auf. |
| fangen · yakalamak | anfangen | başlamak | Der Kurs fängt an. |
Kelime defterine kökü değil, bütün fiili yaz — ankommen, mitkommen. «kommen + an» diye bir hesap yapmaya kalkarsan konuşurken tıkanırsın.
PNG indirDört tuzak — ne zaman ayrılmaz
Modal fiil varsa ayrılmaz
Ich muss dich anrufen.
Seni aramam lazım. → fiil bütün, sonda
Ich muss dich rufe an.
Yanlış.
Sebebi basit: fiil çekilmiyorsa ayrılmaz. Modal cümlede çekilen muss; anrufen mastar olarak sona gider ve bütün kalır.
Yan cümlede de ayrılmaz
Ich weiß nicht, ob er heute ankommt.
Bugün varır mı bilmiyorum.
…, weil ich früh aufstehe.
…çünkü erken kalkıyorum.
Yan cümlede çekilmiş fiil zaten en sona gidiyor — orada ön ek onunla birleşir: an + kommt = ankommt. Ayrı yazılmaz.
Perfekt’te -ge- ortaya girer
Ich habe dich angerufen.
Seni aradım.
Ich bin um 6 aufgestanden.
Saat 6’da kalktım.
Partizip II’de -ge- hecesi ön ek ile kökün arasına sıkışır: an·ge·rufen · ein·ge·kauft · mit·ge·bracht. Ayrılmayan fiillerde ise -ge- hiç yoktur: verstanden, bekommen.
zu da ortaya girer
Ich habe vergessen, dich anzurufen.
Seni aramayı unuttum.
Es ist Zeit, aufzustehen.
Kalkma vakti.
zu + Infinitiv yapısında da zu araya girer ve bitişik yazılır: anzurufen, einzukaufen. Ayrılmayan fiilde normal durur: zu verstehen.
Günde on kez lazım olacak 15 fiil
| Fiil | Anlam | Cümlede |
|---|---|---|
| aufstehen | kalkmak | Ich stehe um 7 auf. |
| anfangen | başlamak | Der Film fängt um 8 an. |
| aufhören | bitirmek, bırakmak | Hör auf! |
| anrufen | telefonla aramak | Ruf mich an! |
| einkaufen | alışveriş yapmak | Ich kaufe heute ein. |
| ankommen | varmak | Wann kommst du an? |
| abfahren | hareket etmek | Der Bus fährt gleich ab. |
| mitkommen | birlikte gelmek | Kommst du mit? |
| Fiil | Anlam | Cümlede |
|---|---|---|
| mitbringen | yanında getirmek | Bring bitte Brot mit. |
| aufmachen · zumachen | açmak · kapatmak | Mach das Fenster auf. |
| anziehen · ausziehen | giymek · çıkarmak | Zieh die Jacke an. |
| einschlafen | uykuya dalmak | Ich schlafe schnell ein. |
| fernsehen | televizyon izlemek | Ich sehe abends fern. |
| vorstellen | tanıtmak · sich: tanışmak | Ich stelle mich vor. |
| zurückkommen | geri gelmek | Ich komme später zurück. |
Emir kipinde de ayrılır ve ön ek sona gider: Ruf mich an! · Steh auf! · Mach die Tür zu!
PNG indirAz önce öğrendiklerin
Ich ___ jeden Samstag ein. (einkaufen)
Cevabı gör
kaufe. Ön ek zaten cümlenin sonunda duruyor; senden istenen çekilmiş parça. Sözlük biçimi einkaufen ama ana cümlede ikiye bölünüyor.
Ich weiß nicht, wann der Film ___. (anfangen)
Cevabı gör
anfängt. Yan cümle olduğu için fiil sona gidiyor ve ön ek ona yapışıyor. Kök çekimi yine yapılıyor: fangen → er fängt, yani anfängt.
Perfekt: ___ früh ___ . (aufstehen)
Cevabı gör
Ich bin / aufgestanden — Ich bin früh aufgestanden. Hem -ge- ortaya girer hem de hareket/durum değişimi olduğu için yardımcı fiil sein’dır.
Bu hafta ne yapacaksın
Bu konu kural değil refleks işidir. Refleksi kuran tek alıştırma: günün akışını ayrılabilen fiillerle anlatmak — çünkü sabah rutininin neredeyse tamamı bu fiillerden oluşuyor.
- Ich stehe um … auf. — kaçta kalkıyorsun
- Ich kaufe … ein. — bugün ne aldın
- Ich rufe … an. — kimi aradın
- Ich komme um … zurück. — kaçta dönüyorsun
Yazarken ön eki en sona koymayı unutuyorsan cümleyi sesli oku. Kulak, gözden önce fark eder — çünkü Almanca cümlenin sonu boş kalınca eksik duyulur.
Testten önce bunları bil
Konunun çekirdeği üç satırda, altında Türkçeden çevirirken en sık düşülen yerler.
- Ana cümlede fiil ikiye bölünür
Çekilen parça ikinci sırada durur, ön ek cümlenin en sonuna gider. Aradaki her şey — nesne, zaman, yer — ikisinin ortasında kalır.
Ich rufe dich morgen an.
- Çekilmeyen fiil ayrılmaz
Modal fiilden sonra ya da zu ile kullanıldığında fiil mastar hâlde kalır — bütün hâlde, tek kelime. Yan cümlede de fiil sona gittiği için ön ek ona yapışır.
Ich muss dich anrufen. · …, weil ich aufstehe.
- Vurgu kimin ayrıldığını söyler
Ön ek vurguluysa ayrılır (AN·rufen), vurgu köke düşüyorsa ayrılmaz (ver·STE·hen). Ayrılmayanlar sayılıdır: be- · ge- · er- · ver- · zer- · ent- · emp- · miss-.
aufstehen ↔ verstehen
Ich anrufe dich morgen.
Ich rufe dich morgen an.
Ana cümlede fiil bütün kalmaz. Sözlükteki biçim anrufen, konuşulan biçim değil.
Ich muss dich rufe an.
Ich muss dich anrufen.
Modal fiil varsa asıl fiil çekilmez; çekilmeyen fiil de ayrılmaz.
Ich habe geaufstanden.
Ich bin aufgestanden.
İki hata birden: ge başa değil araya girer, ve durum değişimi olduğu için yardımcı fiil sein.
…, weil ich um sechs stehe auf.
…, weil ich um sechs aufstehe.
Yan cümlede çekilmiş fiil sona gidiyor — ön ek onu orada bulup yapışıyor.
Cümleyi kendin diz
Kelimelere dokun, doğru sırayla yerleştir. Almancanın en zor kısmı burası — ve seçenek şıkkı yok, cümleyi sen kuruyorsun.
-
kelimelere dokun
-
kelimelere dokun
-
kelimelere dokun
Kendini dene
Cevaba dokun — neden öyle olduğunu birlikte görelim.
Ich dich morgen ___ . (anrufen)
Yarın seni ararım.
Hangisi doğru?
Seni aramam lazım.
Perfekt: früh ___ . (aufstehen)
Erken kalktım.
…, weil ich um 6 . (aufstehen)
…çünkü altıda kalkıyorum.
Hangi fiil ayrılmaz?
Hangisinin ön eki kopmaz?
Der Zug um acht ___ . (abfahren)
Tren sekizde kalkıyor.
Alıştırma bitti — –
Konuyu bitirmek için tam testi çöz: %60 alırsan günlük defterine «konu bitti» diye yazılır ve seviye yolunda işaretlenir.
0/6 · soru cevaplandı
Bu konuya notun
Aklında kalsın istediğin kuralı, örneği ya da soruyu yaz. Kendiliğinden kaydedilir ve Panom'da toplanır.
Ayrılabilen fiiller çalışma kağıdı
Konunun tamamı tek sayfada. Telefonuna indir, sınavdan önce bir bakışta geçir.
