Meslekler

Şu an: kadın hâli -in, meslekte artikel yok

KısayolKadın hâli = erkek hâli + -in: der Lehrer → die Lehrerin. Bazen kök ünlüsü de noktalanır: der Arzt → die Ärztin. Mesleğini söylerken artikel yok: Ich bin Lehrer. — «bir öğretmenim» değil, «öğretmenim».

• der Lehrer → die Lehrerin çoğu meslek: -in ekle VERKÄUFER · FAHRER · BÄCKER
• der Arzt → die Ärztin bazıları: Umlaut + -in KOCH → KÖCHIN · ANWALT → ANWÄLTIN
• Ich bin Lehrer. meslekte artikel yok ICH BIN EIN LEHRER = İNGİLİZCE ALIŞKANLIĞI

Türkçede «öğretmen» kelimesi herkes için aynı. Almancada meslek adı konuşanın ya da anlatılan kişinin cinsiyetini taşır: erkek için der Lehrer, kadın için die Lehrerin. -in ile biten her meslek adının artikeli die.

Sayfanın sırası: Türkçe köprü, 25 mesleğin tablosu, çoğul, en sık üç hata, mesleği sorma kalıpları ve en sonda ders kitaplarının atladığı kısım.

Bunu Türkçede zaten yapıyorsun: «öğretmenim» derken «bir» yok

Türkçede mesleği söylerken «bir» kullanmazsın: «Öğretmenim», «Babam doktor». «Ben bir öğretmenim» de kurulabilir ama kulağa çeviri gibi gelir. Almanca da tam böyle: meslek sein ve werden fiilinden sonra çıplak durur. Hata Türkçeden değil, İngilizcedeki I am a teacher kalıbından geliyor.

Türkçede olmayan tek şey cinsiyet. Gerçi eskiden vardı: Osmanlıcada «muallim» erkek öğretmen, «muallime» kadın öğretmendi; «memur» ve «memure» de öyle. Türkçe bu ayrımı bıraktı, Almanca bırakmadı.

Tablo: 25 meslek, erkek ve kadın hâli

Meslekler üç grupta. Gruplar konuya göre değil, kadın hâlinin nasıl kurulduğuna göre ayrıldı: ezberlerken kuralı da birlikte görürsün.

Grup 1 · Düz -in. Erkek hâline -in eklenir, başka hiçbir şey değişmez. Dükkân, servis ve sağlıkta sekiz meslek:

Aynı grubun devamı: büro, teknik iş ve okul.

Grup 2 · Umlaut + -in. Kök ünlüsü noktalanır, sonra -in gelir. Beş meslek:

Grup 3 · -mann → -frau. Burada -in yok: sondaki -mann (adam) düşer, yerine -frau (kadın) gelir. Dört meslek:

Çoğul: -in her zaman -innen olur

Erkek meslek adlarının çoğulu birkaç ayrı desene dağılıyor. Kadın hâlinde iş kolay: -in ile biten her kelime çoğulda -innen olur, n ikilenir. Artikel çoğulda herkes için die.

Yanlış yapılan üç yer

Kendini tanıtırken — sınavda da, iş görüşmesinde de — en sık duyulan üç hata. Üçü de tek cümlede düzelir:

Sormak ve anlatmak: Was sind Sie von Beruf?

Mesleği sormanın iki yolu var. Resmî konuşmada Was sind Sie von Beruf?, arkadaş arasında Was machst du beruflich? İkisinin cevabı da aynı kalıplarla kurulur:

studieren yalnız üniversite için. Okula gidiyorsan Ich bin Schüler ya da Ich gehe zur Schule dersin. Meslek eğitimi alıyorsan kalıp şu: Ich mache eine Ausbildung zum Koch. · Ich mache eine Ausbildung zur Köchin.

Kimsenin söylemediği kısım: ilandaki (m/w/d) ve -en alan meslekler

İş ilanlarında meslek adı çoğu zaman erkek hâlinde durur ama arkasında üç harf vardır: Verkäufer (m/w/d) gesucht. m erkek, w kadın, d öbür cinsiyetler demek. İlan herkese açık yazılmak zorunda; 2019’dan beri üçüncü harf de ekleniyor. Yani Verkäufer (m/w/d) kadın adaya da sesleniyor.

Yazıda karışık grubu anmanın birkaç yolunu göreceksin: Lehrerinnen und Lehrer · Lehrer*innen · Lehrer:innen. Konuşmada en güvenlisi ilki. A1’de bunları okuyunca tanıman yeter.

Asıl gizli tuzak şu: der Polizist, der Student, der Journalist, der Architekt zayıf çekimli eril isimler. Yalın hâl dışında hep -en alırlar: Ich frage den Polizisten. · Ich helfe dem Studenten. Kadın hâlinde bu ek yok: Ich frage die Polizistin.

• die Krankenschwester (kadın hemşire) günlük dilde hâlâ çok duyulur, ama 2020’den beri resmî meslek adı Pflegefachfrau ve Pflegefachmann.
• der Angestellte («maaşlı çalışan») sıfattan gelir ve sıfat gibi çekilir: Ich bin Angestellter. · Ich bin Angestellte. Ayrıntısı sıfattan isim sayfasında.
• Meslek sorusuna yalnız iş unvanıyla değil, işin kendisiyle de cevap verilir: Ich arbeite im Büro. · Ich arbeite in der Pflege. Bu da tamamen doğal.