Almancada kibarca hayır demek

Şu an: üç cümle, her duruma yeter

KısayolAlmancada kibar hayır üç adımdır: teşekkür → leider ile net red → gerne ile açık kapı. Kaba olan «hayır» değil, belirsiz bırakmak.

«Ja, kein Problem.» dedin. Sonra eve geldin ve kendini yedin: aslında vaktin yoktu, canın istemiyordu, bu hafta üç kere aynısı olmuştu. Sorun cesaretin değil. Sorun, «hayır»ı Almancada tek bir cümle olarak hiç kurmamış olman.

Bunu Türkçede zaten yapıyorsun: reddi tona yüklemek

Türkçede kırmamak için dolaylı reddederiz: «bakarız», «bir ayarlayalım», «inşallah», «bir bakayım». Cümle evet der, ton hayır der — ve karşındaki tonu okur, anlar. Yani sen zaten her gün kibarca hayır diyorsun; sadece «hayır»ı cümleye değil sese koyuyorsun.

Sorun çeviride başlıyor. Aynı cümleyi Almancaya çevirince ton kayboluyor, geriye sadece kelimeler kalıyor. Kelimeler de «belki» diyor. O «belki» karşı tarafta takvime yazılıyor.

Almancada net = kibar. Randevu ve iş bağlamında beklenen şey açık bir cevap: red + kısa gerekçe + kapı. «Hayır» demek ilişkiyi bozmuyor; belirsiz bırakmak bozuyor — çünkü öbür taraf sana göre plan yapıyor. Yani Almancada daha az kelimeyle daha kibar olabiliyorsun.

Tablo: aynı hayır, dört ton

«Hayır»ın tek bir kalıbı yok; kime söylediğine göre ton değişiyor. Dikkat et: değişen cümlenin uzunluğu değil, kelime seçimi. Kaydet — dört durumun dördüne de tek cümle yetiyor.

Bütün sistem iki kelime. leider («maalesef») reddi kişisellikten çıkarır: «seni istemiyorum» değil, «bende olmuyor» der. gerne («memnuniyetle») ilişkiyi kurtarır: reddettiğin şey bugün, kişi değil. Almanca bu ayrımı tek kelimeyle yapıyor.

• Ich kann leider nicht. Maalesef yapamam. leider · en kısa red
• Das geht bei mir leider nicht. Bende maalesef olmuyor. leider · «sende» değil, «bende»
• Ich habe leider schon etwas vor. Maalesef başka bir planım var. leider · hazır gerekçe
• Nächstes Mal gerne. Bir dahakine memnuniyetle. gerne · açık kapı
• Diesmal nicht, aber gerne im September. Bu sefer olmaz, ama eylülde memnuniyetle. gerne · tarihli kapı
• Ich würde gern, aber es geht nicht. Çok isterdim ama olmuyor. gern · Konjunktiv II ile

gern ve gerne aynı kelime — ikisi de doğru, gerne konuşmada daha sık. Cümle ortasında çoğu zaman kısasını duyarsın: Ich würde gern, aber …

Altı gerçek durum, hazır cümle

Kuralı bilmek yetmiyor; o an ağzından çıkacak cümle lazım. Almanya’da en sık karşına çıkacak altı durum ve her biri için tek cümle — yarın lazım olacak:

İki küçük ayrıntı. Dördüncü satırda Auf Wiederhören var, Auf Wiedersehen değil: telefonda birbirinizi görmüyorsunuz, duyuyorsunuz. Beşinci satırdaki grundsätzlich («prensip olarak») ise reddi kişiden alıp kurala bağlar: «sana değil, herkese hayır». Borç, kefillik, imza gibi konularda en kullanışlı tek kelime.

İki tuzak: «Mal sehen» ve uzun gerekçe

Biri Türkçeden çeviriyle gelir, diğeri Türk nezaketinden. İkisi de karşı tarafa tam ters bir mesaj verir.

İki tuzağın ilacı aynı: kısa ve net. Belirsiz bırakma, uzatma.

Kimsenin söylemediği kısım: tek başına «danke» hayır demektir

Ders kitabı danke = «teşekkürler» diye öğretir ve orada bırakır. Söylemediği şey: bir teklif karşısında tek başına Danke. hayır demektir. Almanya’da ilk aylarda sofrada aç kalmanın bir numaralı sebebi bu tek kelime.

İkinci söylenmeyen şey: Türk misafirliğinde ilk teklif çoğu zaman nazikçe geri çevrilir ve ev sahibi ısrar eder. Almanya’da çoğu zaman ısrar yoktur — ilk cevabın gerçek cevap sayılır. İstiyorsan ilk seferde evet de; ikinci tur gelmeyebilir.

Aynı şey tersinden de geçerli: sen bir şey ikram ettiğinde Alman misafirin «hayır» dediyse ısrar etme. Onun için bu bir nezaket turu değil, cevaptı.

Kibarlığın motoru: würde · könnte · hätte · wäre

Buraya kadarki cümlelerin hepsi düz kipte. Bir basamak daha kibar olmak istersen Almanca kelime eklemez, fiili geri çeker. Bunu dört kelime yapıyor ve dördü de Konjunktiv II.

Üçüncü satıra dikkat: hätte burada «olsaydı» demiyor, randevu gerçekten var. Konjunktiv II Almancada yalnız hayal için değil, mesafe için de kullanılır: cümleyi karşı tarafın yüzünden bir adım geri çeker.

Tonu bir tık daha yumuşatmak istersen cümleye bir partikel ekle: Eigentlich gern, aber heute geht es leider nicht. — «Aslında seve seve, ama bugün maalesef olmuyor.» eigentlich «isterdim ama» duygusunu tek kelimede taşır.

Bir seviye yukarısı: reddetmeden sınır çizmek

İş yerinde en çok işe yarayan cümle çoğu zaman hayır bile değil. Hayır demeden sınır çizmenin üç yolu var ve üçünde de öfke yok: sınır sesin tonundan değil, cümlenin netliğinden geliyor.

Bu hafta ne yapacaksın

Bu konu okuyarak değil, ilk «hayır»la oturur. Bir hafta şunları dene:

• Üç cümleyi yüksek sesle üç kez söyle: Danke, dass du fragst. · Das schaffe ich leider nicht. · Nächstes Mal gerne.
• Mal sehen cevabını bir hafta kendine yasakla. Bilmiyorsan tarih ver: Ich sage dir bis Donnerstag Bescheid.
• Bir teklife tek başına Danke. deme. İstiyorsan Ja, gerne., istemiyorsan Nein, danke.
• İş yerinde ilk fazladan iş geldiğinde öncelik sorusunu dene: Was soll ich dafür liegen lassen?
• İstemediğin hâlde «evet» dediğin son anı düşün ve o an ne diyeceğini Almanca yaz — dört tondan hangisi uyuyorsa.

Bunu bir hafta uygula: ilk «hayır»dan sonra kimsenin sana kırılmadığını göreceksin.