schon · noch · nicht mehr · erst

Şu an: aynı cümle, tek kelime, ters anlam

KısayolDördü de tek soruya bakar: durum önce neydi, şimdi ne? Önce yoktu, şimdi var → schon. Önce yoktu, hâlâ yok → noch nicht. Önce vardı, hâlâ var → noch. Önce vardı, şimdi yok → nicht mehr.

Bu dört kelime A1’de öğretiliyor ama konuşurken hâlâ karışıyor. Sebebi basit: Türkçede daha · hâlâ · artık · henüz birbirinin yerine geçebiliyor — «daha gelmedi» ile «henüz gelmedi» aynı cümle. Almancada geçemiyor: her kelimenin tek bir işi var.

Üç ayrı durum, tek kelimelik fark. Yanlışını seçtiğin an cümle bozulmuyor — tersine dönüyor. Kimse seni düzeltmez, çünkü cümle Almanca olarak kusursuz; sadece başka bir şey söylemiş olursun.

Tablo: zaman çizgisinde dört yer

Dördünü tek tabloya koyunca sistem görünüyor: iki satır, iki sütun. Satır öncesini, sütun şimdiyi söylüyor. Kelimeyi seçmeden önce iki soruyu sırayla sor.

İki olumlu: schon ve noch

schon bir şeyin çoktan ya da beklenenden erken olduğunu söyler: «oldu bile». noch bir şeyin sürdüğünü söyler: «hâlâ, bitmedi». Aynı cümle kalıbında ikisi iki ayrı hikâye anlatır.

İki bonus kullanım. schon + süre, Türkçedeki -dır ekinin karşılığıdır: Ich wohne schon 3 Jahre hier. = 3 yıldır burada oturuyorum. Günlük dilde seit ile de çok sık söylenir: Ich wohne schon seit 3 Jahren hier.

noch hem «hâlâ» hem «bir tane daha» taşır: Noch ein Bier, bitte! = bir bira daha. İkisinin ortak noktası devam. Eril isimde ein yine çekilir: Ich möchte noch einen Kaffee.

İki olumsuz: noch nicht ve nicht mehr

Türkçede ikisi de «değil» ile bitiyor, o yüzden karışıyor. Farkı yön: noch nicht ileriye bakar — olmadı ama olacak. nicht mehr geriye bakar — oldu ama bitti.

İki fiilli cümlede ikili ortada kalır, ikinci fiil yine sonda: Ich habe noch nicht gegessen. = Daha yemek yemedim. · Ich kann nicht mehr warten. = Artık bekleyemem.

Olumsuzlanan şey bir isim olunca ikisi de kein’e döner: henüz yok → noch kein, artık yok → kein … mehr. Ich habe noch keine Wohnung. = Henüz evim yok. · Ich habe keine Wohnung mehr. = Artık evim yok.

Türkçedeki «daha» Almancada tek kelime değil

Türkçe «daha» tek kelimeyle üç ayrı iş görüyor: zaman, miktar, karşılaştırma. Almanca üçünü ayırıyor. Karışınca cümle ya tuhaf ya da ters anlamlı çıkıyor.

Miktar anlatan «daha» ise zamanla hiç ilgilenmez; o iş tek başına mehr’in:

Kimsenin söylemediği: soru cevabını zaten söylüyor

Bu dört kelimeyi «biliyorum»dan «konuşuyorum»a taşıyan tek kural bu. Soru schon ile geldiyse «hayır»ın noch nicht. Soru noch ile geldiyse «hayır»ın nicht mehr.

Alman bunu hesaplamıyor, refleks çalışıyor. Sen de hesaplama: sorudaki kelimeye bak, olumsuz cevabın kelimesi zaten belli. Evet cevabı daha da kolay: Ja. ya da tam cümle, Ja, ich bin fertig.

Dördüncü kelime erst: saat aynı, bakış farklı

erst bir sayıya ya da zamana «beklenenden az» der. Karşısında schon durur: «beklenenden çok». Saat aynı, sayı aynı — bakış farklı.

erst’in ikinci işi Türkçedeki ancak: bir şey beklenenden geç olacak. Er kommt erst morgen. = Ancak yarın geliyor, bugün değil. · Der Zug kommt erst um 10 Uhr. = Tren ancak saat 10’da geliyor.

Kendini dene, sonra cebine koy

Altı cümle, altı boşluk. Parantezdeki Türkçe hangi anlamın istendiğini söylüyor. Önce kendin doldur, sonra aşağıdaki cevaplara bak.

• 1 · Er ist ___ da. (geldi bile)
• 2 · Ich bin ___ fertig. (daha bitmedi)
• 3 · Ich habe ___ Zeit ___. (artık yok)
• 4 · Es ist ___ 7 Uhr. (daha erken)
• 5 · Wohnst du ___ in Köln? (hâlâ)
• 6 · Ich wohne ___ dort. (artık değil)

6/6 → dördü de oturmuş. 4-5 → tuzak bölümüne bir daha bak. 3 ve altı → dört hâl tablosunu kaydet, her cümlede önce satırı sonra sütunu bul.

• Ich bin schon da. Çoktan geldim. schon · önce yoktu, şimdi var
• Ich bin noch da. Hâlâ buradayım. noch · önce vardı, hâlâ var
• Ich bin noch nicht fertig. Daha bitirmedim. noch nicht · olmadı ama olacak
• Ich arbeite nicht mehr. Artık çalışmıyorum. nicht mehr · oldu ama bitti
• Ich habe keine Zeit mehr. Artık vaktim yok. kein … mehr · isim varsa
• Es ist erst 8 Uhr. Daha saat 8. erst · beklenenden az
• Ich wohne schon 3 Jahre hier. 3 yıldır burada oturuyorum. schon + süre · -dır
• Noch ein Bier, bitte! Bir bira daha, lütfen! noch ein · bir tane daha

Tek cümlelik özet: schon başladı · noch sürüyor · noch nicht daha başlamadı · nicht mehr bitti.