İş görüşmesinde Almanca

Şu an: kapıdasın, sorular hep aynı sırayla gelir

KısayolKalıbı değil sırayı ezberle: tanışma → kendini anlat → güçlü ve zayıf yön → neden biz ve maaş → senin soruların. Sırayı bilen, bir sonraki sorunun ne olacağını da bilir.

Görüşmede donmanın sebebi çoğu zaman Almanca değil, sürpriz. Oysa Alman iş görüşmesi şaşırtıcı derecede kalıplıdır: insan kaynakları (Personalabteilung) aynı soruları aynı sırayla sorar, çünkü adayları birbiriyle karşılaştırmak ister. Sorular sabitse cevaplar da önceden hazırlanabilir.

• Erzählen Sie etwas über sich. Kendinizden bahsedin. Sahne 2 · en korkulan soru
• Was sind Ihre Stärken? Güçlü yönleriniz neler? Sahne 3
• Und Ihre Schwächen? Peki zayıf yönleriniz? Sahne 3 · asıl tuzak
• Warum möchten Sie bei uns arbeiten? Neden bizde çalışmak istiyorsunuz? Sahne 4
• Was sind Ihre Gehaltsvorstellungen? Maaş beklentiniz nedir? Sahne 4 · rakam şart
• Haben Sie noch Fragen? Başka sorunuz var mı? Sahne 5 · «Nein» deme

Konuşmanın tamamı: beş sahne

Aşağıdaki görüşme postla aynı cümlelerden oluşuyor. İK’nın cümleleri düz, senin söyleyeceklerin işaretli. Sesli oku: görüşmede gözle okuduğun cümle değil, ağzının alıştığı cümle çıkar.

Sahne 1 · Kapıda. İlk otuz saniye.

Sahne 2 · Kendini anlat. En korkulan tek soru.

Sahne 3 · Güçlü ve zayıf yön. Tuzak ikinci soruda.

Sahne 4 · Neden biz ve maaş. Rakam söylemek zorundasın.

Sahne 5 · Sıra sende. Buraya iki soru götür.

Bunu Türkçede zaten yapıyorsun: görüşmede «siz» dersin

Türkçede iş görüşmesine giren kimse karşısındakine «sen» demez; «siz» der ve fiili de ona göre çeker: «tekrar eder misiniz». Almanca aynı ayrımı yapar: Sie resmî «siz», du samimi «sen». Görüşmede varsayılan her zaman Sie’dir.

Fark şurada: Almancada Sie tek bir kelime değil, bir paket. Fiil, iyelik ve «size» anlamındaki hâl de onunla birlikte değişir. Türkçede «-iniz» ekini nasıl otomatik takıyorsan bu üçünü de otomatik takman gerekir:

Kendini anlat: üç cümlelik iş hikâyesi

Erzählen Sie etwas über sich. hayat hikâyeni değil, iş hikâyeni istiyor. Üç cümle yeter: nerede yaşıyorsun · ne iş yaptın · şimdi ne istiyorsun. Memleketin, ailen ve hobilerin sorulmadıkça gelmez.

Bu üç cümlenin her biri başka bir zamanla kurulur ve Türkçe konuşanın tökezlediği yer tam burası. Türkçe «-dan beri» ile şimdiki zamanı rahatça birleştirir; Almanca da aynısını yapar, ama çoğu öğrenci geçmişten bahsettiği için refleksle Perfekt’e kaçar.

Üçüncü cümle Und was suchen Sie jetzt? sorusunun cevabıdır. Postta cevabı yoktu; iki güvenli kalıp şunlar:

Güçlü ve zayıf yön: kendini öv, kendini gömme

İK bu iki soruyu cevabın içeriği için değil, nasıl cevap verdiğin için sorar: kendini tanıyor musun, eksiğinle ne yapıyorsun. Kusursuz bir aday aramıyorlar; kendini doğru anlatan bir aday arıyorlar.

İş başvurusu sayfası ön yazıya Leider ist mein Deutsch noch nicht so gut. yazmamanı söyler. Çelişki yok: yazıda Almancanı kimse duymaz, o yüzden eksiği öne çıkarmazsın. Görüşmede ise duyarlar; eksiği senin söylemen ve çözümünü eklemen, onların fark etmesinden iyidir.

Neden biz ve maaş: rakam söylemek zorundasın

Warum möchten Sie bei uns arbeiten? sorusu firmayı araştırıp araştırmadığını ölçer. Cevabında firmaya ait tek somut şey olsun: eğitimleri, işleri, çalışma düzeni. «Para lazım» doğru olabilir ama cevap değildir.

• Ihre Firma ist bekannt für gute Ausbildung. — posttaki cevap: firmanın bilinen bir özelliği.
• Mir gefällt, dass Sie viel Wert auf Weiterbildung legen. — firmayı kendi gelişimine bağla.
• Ich möchte in einem großen Team arbeiten. — firmanın büyüklüğünü sana uyan bir şeye çevir.

Sonra gelen soru herkesi terletir: Was sind Ihre Gehaltsvorstellungen? Almanya’da bu soruya rakamla cevap verilir. «Siz ne uygun görürseniz» diyen aday pazarlık masasından kendi eliyle kalkar.

Sıra sende: soru sormadan çıkma

Haben Sie noch Fragen? bir nezaket sorusu değil, görüşmenin son sınavıdır. Nein diyen aday «bu işle pek ilgilenmiyorum» demiş olur. İki soru cepte götür; biri mutlaka Rückmeldung (dönüş) sorusu olsun.

Kimsenin söylemediği kısım: görüşme kapıda başlar, telefonda biter

Görüşmenin puanı sorulardan önce de, sonra da yazılır. Bunu kimse davet e-postasına yazmaz:

• Nehmen Sie bitte Platz gelmeden oturma. Önce el sıkışılır, göz teması kurulur, sonra davet beklenir. Ölçülen şey Almancan değil, o bekleme.
• Dakiklik tartışmasızdır: on dakika erken orada ol. Geç kalacaksan önceden ara: Es tut mir leid, ich verspäte mich um etwa zehn Minuten.
• Zanaat, gastronomi ve bakım işlerinde görüşmenin ardından sık sık deneme günü gelir: Können Sie zum Probearbeiten kommen? Bu iyi haberdir.
• Hamilelik, din ya da parti üyeliği gibi sorular çoğu durumda sorulamaz (unzulässige Fragen). Sorulursa cevap vermek zorunda değilsin.
• İK Wir melden uns bis Freitag. dedi ve cuma geçti mi? Pazartesi kısa bir e-posta ya da telefon normaldir, ısrar sayılmaz.

Tablo: görüşmenin tamamı tek karede

Görüşmeden önceki akşam bu tabloya bak. Soldaki soruyu duyduğun an sağdaki cevap hazır olsun; kelimesi kelimesine değil, iskeleti.

Bu konu okuyarak değil, sesli prova ederek oturuyor. Görüşmeden önceki hafta:

• Üç cümlelik iş hikâyeni kendi bilgilerinle yaz: Ich lebe seit … · Ich habe … als … gearbeitet · Jetzt suche ich … Sesli söyle ve süre tut: bir dakikayı geçmesin.
• Zayıf yönünü eksik + ne yaptığın kalıbıyla tek cümleye indir.
• Mesleğindeki maaş aralığını araştır ve rakamı brüt olarak, birimiyle yaz: … Euro brutto im Monat ya da im Jahr.
• Firmaya soracağın iki soruyu kâğıda yaz; biri Rückmeldung sorusu olsun.
• Diyaloğu bir arkadaşınla oyna: o İK, sen aday. Sonra rolleri değiştir.