Almancanın en önemli 7 kuralı

Şu an: kelimen var, cümlen neden kurulmuyor

KısayolFiil 2. yerde, ikinci fiil sonda, artikel göreve göre değişir, isme kein gerisine nicht. Bu yedisi oturunca cümle kurarsın — gerisi kelime.

Yüzlerce kelime biliyorsun ama cümle kurarken takılıyorsun. Sebep kelime eksikliği değil. Türkçede işi ekler görüyor: adamı gördüm, gelemem, geliyorum. Almancada aynı işi sıra ve artikel görüyor. Kelimeyi doğru bilip yanlış yere koyunca cümle dağılıyor.

Bu sayfadaki yedi kural tek bir ölçütle seçildi: bunu bilmeden tek doğru cümle kurulur mu? Kelime değil, yapı. Yedisi de ilk iki haftada oturabilecek kadar kısa.

Bu sayfa bir harita. Her kural kısaca anlatılıyor ve bölümün sonunda tam konusuna bağlanıyor. Takıldığın kuralın bağına tıkla, ayrıntısını orada çalış.

Tablo: cümle kurduran 7 kural

Sayfanın tamamı bu tabloda. Kaydet; cümle kurarken takıldığında önce buraya dön. Sağdaki sütunda koyu yazılan parça, o kuralın cümlede gördüğü iş.

Yedi kural üç aileye ayrılıyor: 1-3 fiilin yeri, 4-5 isim ve artikel, 6-7 fiilin eki ve olumsuzluk. Aşağıda her aile kendi bölümünde. Tek bir cümlede üçü birden çalışır:

Kural 1 ve 2: fiilin iki yeri var

Almanca cümlede fiilin iki yeri var. Kişiye göre ek almış çekimli fiil hep 2. yerde durur. Cümlede ikinci bir fiil varsa o en sona gider. Başa ne koyarsan koy, bu iki yer değişmez.

Kural 1. Başa özne dışında bir şey koyunca — zaman, yer, soru kelimesi — özne fiilin arkasına geçer. Soru kelimesinde de aynısı: Wo wohnst du? Fiil yine 2. yerde.

Kural 2. İkinci fiil üç kılıkta gelir, üçünde de sona gider: modal + mastar (kann … kommen), Perfekt + Partizip (habe … gearbeitet), ayrılan ön ek (aufstehen → stehe … auf). Araya ne girerse girsin ortada kalır: Ich kann heute leider nicht kommen.

Kural 3: weil ve dass fiili sona iter

weil · dass · wenn gibi bir bağlaç yan cümle açar ve yan cümlede çekimli fiil de sona iner. Kural 1 burada durur: yan cümlede 2. yer yoktur, fiil en sondadır.

Türkçe yan cümle zaten böyle kurulur: hasta olduğum için, onun bugün geleceğini biliyorum. Fiil sonda. Almanca yan cümle de aynı sırayla biter — Türkçe konuşan biri için bu kuralın en kolayı bu.

Fiili sona atmayan bir «çünkü» de var: denn. Ich komme nicht, denn ich bin krank. Sıra bozulmaz, ama konuşmada weil çok daha sık duyulur. İkisinin farkı yan cümle sayfasında.

Kural 4 ve 5: Türkçedeki ekin işini artikel görür

Kural 4. Her Almanca ismin bir artikeli var — der, die ya da das — ve isim büyük harfle yazılır, cümlenin ortasında bile: Ich lese das Buch. Artikel çoğu zaman mantıkla bulunmaz; kelimeyle birlikte öğrenilir. Defterine kelimeyi artikeli ve çoğuluyla yaz:

• der Tisch, die Tische — masa
• die Tür, die Türen — kapı
• das Buch, die Bücher — kitap

Küçük bir kolaylık: bazı ekler artikeli ele verir. -ung · -heit · -keit → die, -chen → das. Tam listesi artikel sayfasında.

Kural 5. Türkçede isim görev değiştirince sonuna ek alır: adam → adamı → adama. Almancada ek isme değil artikele gelir: der Mann → den Mann → dem Mann. Yani Türkçedeki -ı ve -e ekinin işini artikel görür.

Kural 6 ve 7: kişi eki, kein ve nicht

Kural 6. Burada Almanca Türkçeye en çok benzer: fiil kişiye göre ek alır. Kökü bul (kommen → komm-), kişinin ekini ekle.

İlk hafta karşına çıkacak tek istisna: sein ve haben düzensizdir. ich bin · du bist · er ist — ich habe · du hast · er hat. İkisi de o kadar sık ki ayrı ezberlenir.

Kural 7. Olumsuzlukta tek soru: isim mi olumsuzlanıyor? Artikelsiz ya da ein’li isim kein alır — «hiç … yok». Fiil, sıfat ve belirli isim nicht alır — «değil, -me».

Kimsenin söylemediği: Almanca sandığından Türkçe

Almancayı zor gösteren şey fiilin «tuhaf» yerleri sanılıyor. Oysa Türkçe konuşan biri için tuhaf olan tek şey 2. yer. Geri kalanı zaten tanıdık: Türkçede fiil sonda, Almancada da asıl fiil çoğu zaman sonda. Sadece çekimli parça 2. yere çıkar.

Pratikte şöyle kur: cümleyi önce Türkçe sırayla diz, fiiller sonda — ich heute nicht kommen kann. Sonra çekimli parçayı (kann) alıp 2. yere taşı: Ich kann heute nicht kommen. İşin güzel yanı: ilk dizdiğin sıra yan cümlenin ta kendisi — …, weil ich heute nicht kommen kann.

Seni ele veren üç tuzak

Bu üçü Almanca konuşan birinin kulağına ilk saniyede takılır. Üçü de Türkçeden ya da İngilizceden taşınan bir alışkanlık; üçü de yukarıdaki kurallardan biriyle düzelir.

Üç düzeltme tek cümlede buluşunca şöyle görünür:

Kendini dene: altı cümle, yedi kural

Altı Türkçe cümle, her biri bir kuralı sınıyor. Önce sesli kur, sonra aşağıdaki cevaplara bak. Sağdaki numara hangi kuralın sınandığını söylüyor.

• 1 · Bugün evde kalıyorum. — kural 1
• 2 · Yarın gelemem. — kural 2
• 3 · Gelmiyorum, çünkü hastayım. — kural 3
• 4 · Bir köpeğim var. — kural 5
• 5 · Sen nerede oturuyorsun? — kural 6
• 6 · Vaktim yok. — kural 7

6/6 → iskelet oturmuş, kelimeye yüklen. 3-5 → takıldığın kuralın bölümüne dön ve bağlı sayfayı aç. 0-2 → yukarıdaki tabloyu kaydet, her gün tek bir kural çalış; yedi günde yedisi biter.

• Heute trinke ich Kaffee. Bugün kahve içiyorum. kural 1 · fiil 2. sırada
• Ich kann heute nicht kommen. Bugün gelemem. kural 2 · ikinci fiil sonda
• …, weil ich krank bin. …, çünkü hastayım. kural 3 · yan cümlede fiil sonda
• der Tisch · die Tür · das Buch masa · kapı · kitap kural 4 · artikel + büyük harf
• Ich sehe den Mann. Adamı görüyorum. kural 5 · -ı → den · -e → dem
• ich komme · du kommst geliyorum · geliyorsun kural 6 · kişi eki, zamir düşmez
• Ich habe keine Zeit. Vaktim yok. kural 7 · isme kein, gerisine nicht

Tek cümlelik özet: Almanca da Türkçe gibi fiille biter — sadece çekimli fiil 2. yere çıkar.